تحلیل هزینه فایده و سرمایه گذاری در نظام HSE از سرمایه گذاری تا ارزش آفرینی پایدار

هدف در دهه های اخیر سازمان ها به ویژه در صنایع پرریسک مانند نفت، گاز، پتروشیمی، معدن و تولید با چالشی دوگانه مواجه بوده اند: ۱ افزایش ایمنی و ۲ کاهش هزینه های عملیاتی. در این میان نظام های HSE (ایمنی، بهداشت و محیط زیست) به عنوان ابزار کلیدی در کاهش حوادث، حفظ سلامت کارکنان و پیشگیری از آسیب به محیط زیست معرفی شده اند. با این حال، بسیاری از مدیران صنعتی همچنان نسبت به بازگشت اقتصادی این سرمایه گذاری ها تردید دارند. هدف این پژوهش بررسی مزایا و هزینه های پیاده سازی برنامه های HSE و ارائه شواهد عینی از اثر بخشی آن ها در بهبود شاخص های مالی، بهره وری و پایداری است. روش ها: برای انجام این مطالعه مروری، جستجوی نظام مند در پایگاه های اطلاعاتی معتبر شامل Google Scholar، IRAN-DOC، PubMed و Magiran انجام شد. واژگان کلیدی مرتبط با موضوعاتی نظیر تحلیل هزینه فایده، نظام HSE، سرمایه گذاری، ایمنی، بهداشت و محیط زیست و ارزش آفرینی پایدار به زبان های فارسی و انگلیسی مورد استفاده قرار گرفتند. مقالات منتشر شده در بازه زمانی ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵ که دارای ارتباط مستقیم با محورهای مطالعه بودند، انتخاب و مورد تحلیل و بررسی قرار گرفتند. معیارهای ورود و خروج مطالعات بر اساس اهداف تحقیق و کیفیت علمی آن ها تعیین شد. یافته ها: نتایج نشان داد در اکثر موارد هزینه اولیه اجرای HSE در بازه ای کمتر از ۱۲ ماه بازگشت داده می شود. مطالعات خارجی نشان داد که شرکت های دارای سیستم HSE-MS شاخص های مالی و رضایت شغلی بالاتری داشتند. داده های داخلی نیز حاکی از آن است که آموزش های هدفمند HSE تا ۳۰% غیبت ناشی از حوادث را کاهش داده اند. علاوه بر این، در مناطقی با مقررات سختگیرانه یا سابقه بالای حوادث، اثربخشی برنامه های HSE تا دو برابر بیشتر از مناطق عادی بوده است. نتیجه گیری: تحلیل هزینه فایده برنامه های HSE نشان می دهد که این نوع سرمایه گذاری نه تنها موجب بهبود ایمنی و کاهش ریسک های انسانی و محیط زیستی می شود بلکه از نظر اقتصادی نیز برای سازمان ها مقرون به صرفه است. بازگشت سریع سرمایه، افزایش بهره وری، بهبود کیفیت و حفظ نیروی کار از جمله نتایج قابل سنجش آن است. پیشنهاد می شود سازمان ها پیش از پیاده سازی HSE تحلیل زمینه ای انجام داده و متناسب با سطح ریسک و ظرفیت اجرایی خود، مدل های مرحله ای و هدفمند را انتخاب کنند.

Keywords:

نرخ بازگشت سرمایه , تحلیل هزینه - فایده (CBA) , کاهش حوادث , سرمایه گذاری , HSE-MS