بررسی تطبیقی راهبردهای توسعه متوازن فضایی منطقه ای مورد پژوهی: استان خراسان رضوی

پدیده شهرنشینی در تاریخ سکونت بشر همیشه با روندی رو به رشد مواجه بوده است. با این حال، این روند در قرن گذشته با بیشترین شتاب ممکن، جهان را به سوی شهرنشینی هدایت کرده، که البته بیشتر روال بر کاهش سهم جمعیت روستایی و افزایش جمعیت شهری بوده است. این روند در کشورهای در حال توسعه به صورت نرخهای بالای شهرنشینی بروز کرده است. موضوعی بزودی چهره سکونتگاههای این کشورها را با تغییراتی روبرو خواهد کرد که احتمالا با بحرانهای پیچیده ای حاصل از عدم تامین نیازها همراه خواهد بود. یکی از عوامل موثر در مشکلات ناشی از شهرنشینی و شهرگرایی، کم توجهی به آثار فضایی و کالبدی تصمیمات اقتصادی در مناطق است. به طوری که عدم ارتباط منطقی مابین سرمایه گذاری ها با عامل مکان و فضا، آثار فضایی ناخواسته ای از جمله عدم تعادل فضایی منطقه ای و گرایش به تمرکز را در پی خواهد داشت. توسعه ی نظام اسکان به سمت قطبهای متمرکز، مشکلات فراوانی را در نظام سلسله مراتبی شهرها ایجاد کرده است. در این میان، کشور ما ایران نیز در چارچوب همین الگو و به گواهی آمار موجود که از سال ۱۳۳۵ با ۳۱.۴ درصد شهرنشینی به ۶۸.۴ درصد در سال ۱۳۸۵ رسیده است، گمان روند شتاب انگیز شهرنشینی را پشت سر گذاشته است. بی از آنجا که فقدان آمادگی کافی برای مواجه با تبعات و پیامدهای چنین پدیده ای ممکن است ما را به عرصه ای خارج از کنترل آگاهانه مدیریت بر مصالح و منافع ملی بکشاند، دستیابی به تصویری روشن از وضع موجود و تدارک زمینه های مناسب برای ترسیم تحولات آینده در شبکه سکونتگاهی کشور، می تواند در اعمال مدیریت خردمندانه در سرزمین ایران راهگشا باشد. عدم تعادل در توسعه فضایی منطقه ای زمانی بروز می کند که در مطالعات مربوط به برنامه ریزی های فضایی و آمایشی در سطح ملی و همچنین انجام برنامه ریزی منطقه ای، تراکم رشد در برخی نقاط باعث ناهماهنگی در هجوم بی رویه ی جمعیت شهری و روستایی از نقاط مختلف سکونتی به این قطب های رشد و عقب ماندگی دیگر نقاط گردد. از این رو، ضرورت دارد با اتخاذ راهبردهای صحیح به سمت توسعه فضایی و منطقه ای متعادل حرکت کرد.

Keywords:

توسعه فضایی منطقه ای , شهرهای میانی , شهرهای کوچک , توسعه روستا شهری , روستاشهر