بهینه سازی شبکه اتوبوسرانی شهر رشت با رویکرد سلسله مراتبی و جایگزینی بخشی از ناوگان سنگین با سرویس های فیدر (ون / مینی بوس)

گسترش روزافزون ترافیک و آلودگی هوا در کلان شهر رشت ضرورت بازنگری در ساختار و کارایی سیستم حمل ونقل عمومی را بیش از پیش آشکار کرده است. در این پژوهش شبکه اتوبوسرانی شهر رشت با رویکردی تحلیلی- مدل محور ارزیابی و بهینه سازی شد تا ضمن کاهش هزینه های بهره برداری، سطح خدمت و رضایت کاربران ارتقا یابد. داده های موردنیاز از طریق برداشت های میدانی، پرسشنامه های مبدا- مقصد و اطلاعات مکانی سامانه GIS و آمارهای شهرداری گردآوری گردید. تحلیل داده ها در محیط های Excel و ArcGIS Pro انجام و مدل ریاضی چند معیاره برای سنجش سناریوهای مختلف بازطراحی شبکه تدوین شد. نتایج نشان داد که سناریوی ترکیبی با سهم ۳۰ درصد ناوگان فیدر نسبت به اتوبوس های سنگین بهترین کارایی را دارد؛ به گونه ای که پوشش جمعیتی از ۶۷ به ۷۹٪ افزایش یافته، زمان متوسط انتظار از ۲۳ دقیقه به ۱۵ دقیقه کاهش و هزینه عملیاتی سالانه از حدود ۱۳۸٫۵ به ۱۲۳ میلیارد ریال کاهش یافته است. همچنین هزینه نگهداری ناوگان در این حالت حدود ۷ درصد کمتر از وضع موجود برآورد شد. اعتبار سنجی مدل با داده های واقعی میدانی انجام گرفت و شاخص های آماری مانند RMSE و MAE صحت قابل قبولی را در تطابق خروجی ها نشان دادند. تحلیل حساسیت نیز بیانگر بیشترین تاثیرپذیری مدل از پارامترهای سهم فیدر و هزینه های عملیاتی بود. یافته ها نشان می دهد که استفاده از مدل سلسله مراتبی اتوبوس های سنگین در مسیرهای اصلی و فیدر در مسیرهای فرعی علاوه بر کاهش مصرف سوخت و هزینه های نگهداری سبب افزایش پایداری و توزیع عادلانه تر خدمات حمل ونقل شهری می شود.

Keywords:

بهینه سازی شبکه اتوبوسرانی , سیاست گذاری حمل ونقل , شبکه سلسله مراتبی , رشت