تحلیل نظام فکری فردوسی بر پایه خرد، اخلاق و هویت ایرانی

شاهنامه فردوسی یکی از بنیادین ترین آثار ادب فارسی و از مهم ترین متون هویت ساز ملت ایران است. فردوسی با سرودن این اثر سترگ نه تنها تاریخ اساطیری و حماسی ایران را در قالب شعر احیا کرد، بلکه فلسفه ای انسانی و اخلاقی بر پایه خرد داد و راستی بنا نهاد. در این مقاله تلاش می شود تا بر اساس سه لایه محتوایی شاهنامه - اسطوره ای، پهلوانی و تاریخی - اندیشه های بنیادین فردوسی درباره خرد، عدالت، اخلاق، جایگاه زن، میهن دوستی و مفهوم ایران مورد بررسی قرار گیرد. پرسش محوری پژوهش این است که فردوسی با خلق شاهنامه چه پیغام جاودانه ای برای نسل های آینده برجای گذاشت و چگونه نظام فکری او توانست در طول قرون، چراغ هویت فرهنگی ایرانی را روشن نگاه دارد. یافته های حاصل از بررسی نشان می دهد که شاهنامه یک متن صرفا حماسی نیست بلکه نظامی فکری است که در آن پیوند میان اخلاق، سیاست، عدالت به گونه ای اندیشمندانه تبیین شده است. شاهنامه فردوسی یکی از برجسته ترین نمودهای اندیشه، اخلاق و هویت ایرانی است. این اثر نه تنها روایتی از تاریخ و اسطوره های ایران باستان به شمار می آید بلکه نظامی از تفکر فلسفی درباره انسان، خرد، و ارزش های اخلاقی را نیز در خود جای داده است. فردوسی در شاهنامه با بهره گیری از زبان حماسی و نمادین، خرد را به عنوان بنیاد آفرینش و عامل نجات انسان معرفی می کند و اخلاق را شرط تعادلی میان قدرت می داند. از سوی دیگر او با احیای اسطوره ها و مفاهیم ملی، هویتی ایرانی را به تصویر می کشد که ریشه در فرهنگ، اخلاق و خرد جمعی دارد. این مقاله درصدد است تا با تکیه بر شواهد درون متنی شاهنامه و تحلیل دیدگاه های پژوهشگران معاصر، پیوند میان سه محور خرد، اخلاق و هویت ایرانی را در اندیشه فردوسی بازشناسی کند.

Keywords:

فردوسی , شاهنامه , خرد , اخلاق , هویت ایرانی , فلسفه ایرانی , عدالت