نقش ادبیات در ساخت و بازنمایی هویت ملی، قومی یا جنسیتی

این تحقیق به واکاوی رابطه پیچیده و کنشگرانه میان ادبیات و هویت می پردازد و استدلال می کند که ادبیات، نه صرفا رسانه ای برای بازتاب واقعیت های اجتماعی بلکه میدانی گفتمانی برای ساخت، بازنمایی و مذاکره بر سر هویت های ملی، قومی و جنسیتی است. پژوهش حاضر با بهره گیری از یک چارچوب نظری میان رشته ای متشکل از نظریه بازنمایی در مطالعات فرهنگی، مفهوم دیگری سازی در نقد پسااستعماری و رویکردهای نقد فمینیستی به تحلیل این فرآیندها می پردازد. یافته ها نشان می دهد که ادبیات در ساحت هویت ملی از طریق خلق روایت های مشترک و اجتماعات خیالی، به انسجام و قوام احساس تعلق ملی کمک می کند. در زمینه هویت قومی نقش دوگانه ادبیات آشکار می شود: از یک سو به عنوان ابزاری برای کلیشه سازی و به حاشیه راندن و از سوی دیگر به مثابه رسانه ای برای مقاومت فرهنگی و ابراز وجود گروه های فرودست. در حوزه هویت جنسیتی نیز این پژوهش نشان می دهد که چگونه ادبیات کلاسیک در تثبیت هنجارهای مردسالار نقش داشته و در مقابل، ادبیات زنانه معاصر با واسازی این هنجارها، زن را از جایگاه ابژه به سوژه روایتگر ارتقا بخشیده است. نتیجه گیری نهایی این است که ادبیات عرصه پویای مذاکره بر سر هویت است و هویت، امری ثابت و ذاتی نیست بلکه مفهومی سیال و برساخته است که پیوسته در متون ادبی آفریده شده و به چالش کشیده می شود.

Keywords:

ادبیات , هویت , بازنمایی , هویت ملی , هویت قومی , هویت جنسیتی , نقد پسااستعماری , نقد فمینیستی