تحلیل گفتمان انتقادی رمان مادر اثر ماکسیم گورکی بر اساس نظریه فرکلاف

ماکسیم گورکی یکی از مهمترین نویسندگان قرن نوزده روسیه است که با نگارش رمان مادر به مبارزات انقلابی کارگران می پردازد. نویسنده در سطح توصیف از فضاسازی و استفاده از واژگانی حقارت بار در فصل نخست و به تدریج با تغییرات آگاهی های «پاول پلاگی» با کاربرد واژگان انقلابی و آتشین سعی در ایجاد دوگانگی در شخصیت ها، نگرش ها و مکان ها می کند. او کارخانه را مکانی رقت آور و تحقیرکننده و در مقابل منزل را مکانی شورانگیز و امیدوارکننده قلمداد می کند و این یکی از دوگانگی های عمدی نویسنده در آغاز و میانه رمان است. نام رمان نیز در سطح توصیف دلیلی موجه از حضور مادر و شخصیتی پخته از اوست که فداکارانه می خواهد آنچه را که فرزند می داند و می خواهد ضمن نگرانی نسبت به او و عاقبتش بپذیرد. اما در معنایی ضمنی گورکی به میهن و فداکاری در قبال وطن اشاره دارد و این استعاره مادر در نامگذاری اثر از سوی نویسنده نیز تعمدی بوده که فداکاری مادر در غیاب فرزند را نشان می دهد. از دیدگاه فرکلاف و در سطح توصیف و کاربرد واژگان می توان به واژگانی نظیر «کارگر»، «رفیق»، «ملت»، «مردم»، «آزادی» و ترکیباتی چون «زنده باد» اشاره داشت. از گفتمان های غالب در اثر نیز می توان به گفتمان فقر، انقلاب، حق زنان، حق کارگران، تغییرات اجتماعی و مذهب اشاره کرد و باید خاطرنشان ساخت که رمان مادر در بسط این گفتمان ها در جامعه تاثیر داشته؛ چرا که «گورکی» با نگارش این رمان بود که به یکی از بنیان گذاران رئالیسم سوسیالیستی تبدیل گردید.

Keywords:

تحلیل گفتمان انتقادی , فرکلاف , مادر , ماکسیم گورکی , رئالیسم سوسیالیستی