تحلیل جایگاه رند در دیوان حافظ

مفهوم «رند» یکی از بنیادی ترین و در عین حال مناقشه برانگیزترین مفاهیم در دیوان حافظ است که در طول تاریخ حافظ پژوهی، تفسیرهای متنوع و گاه متعارضی از آن ارائه شده است. برخی پژوهش ها رندی را صرفا در تقابل با زهد و شریعت گرایی ظاهری دانسته اند و برخی دیگر آن را به نوعی لاابالی گری، بی خبری یا حتی بی اعتقادی تقلیل داده اند. مسئله اصلی این مقاله بازخوانی معنای رند در شعر حافظ و تبیین جایگاه آن در نظام فکری و ارزشی شاعر است تا روشن شود آیا رندی صرفا نفی ظواهر دینی است یا مفهومی منسجم، آگاهانه و چندلایه را بازنمایی می کند. روش پژوهش در این مقاله توصیفی - تحلیلی است و داده ها بر اساس گزینش و تحلیل ابیاتی از دیوان حافظ شکل گرفته اند که واژه «رند» و مشتقات آن در آنها به کار رفته است. در بخش بحث با بررسی تحول معنایی واژه رند در سنت ادبی فارسی و تحلیل تقابل آن با مفاهیمی چون زاهد، شیخ محتسب و صوفی ریاکار نشان داده می شود که رند در شعر حافظ شخصیتی آگاه، آزاداندیش و منتقد است که با عبور از ظواهر ریاکارانه به نوعی استقلال فکری و اخلاقی دست یافته است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که رندی در دیوان حافظ نه نشانه بی قیدی یا بی خبری، بلکه حاصل شناخت، تجربه و انتخابی آگاهانه است که افزون بر بعد عرفانی، کارکردی اجتماعی و انتقادی نیز دارد. بر این اساس، می توان رند حافظ را تجسمی شاعرانه از انسانی دانست که با نفی ریا و تعصب به آزادی درونی، آگاهی و زیستی اصیل دست یافته و به مفهومی نزدیک به انسان «کامل» در اندیشه عرفانی می رسد.

Keywords:

رند , دیوان , حافظ , رندی , نقد ریا , انسان کامل