بررسی ظرفیت های زبانی فصول ادبیات حماسی در کتاب های فارسی متوسطه دوم

این پژوهش در حوزه مطالعات سبک شناسی زبانی جای می گیرد که با روش توصیفی-تحلیلی و بهره گیری از منابع کتابخانه ای هر درس از فصل ادبیات حماسی مقطع متوسطه دوم را در سه لایه آوایی، لغوی و نحوی مورد واکاوی قرار می دهد. با تمرکز بر داستان هایی از شاهنامه مشتمل بر دروس «رستم و اشکبوس»، «گردآفرید»، «کاوه دادخواه»، «گذر سیاوش از آتش» به عنوان نمونه ای برجسته از حماسه سبک خراسانی و افزون بر آن، دو درس من جمله حماسه های سروده شده از شاهنامه و الهام گرفته از آن، «حمله حیدری» سروده باذل مشهدی و «خوان هشتم» سروده مهدی اخوان ثالث، این پژوهش در پی کاوش و بازنمایی عناصر سبکی زبانی است که در تار و پود ابیات این روایت های حماسی تنیده شده است. با مطالعه مختصات زبانی این دروس که اما دگرگون شده زبان حماسی فارسی را از شاهنامه فردوسی تا شعر اخوان ثالث می نماید، می توان آوا و آهنگ حماسه، گزینش یگانه لغات و ساختارهای نحوی خاص این سبک را آشکار ساخت و از این رهگذر، ژرفای هنر فردوسی را در آفرینش اثر جاودان شاهنامه بهتر دریافت و پی برد باذل مشهدی و اخوان ثالث برای سرودن آثار گرانمایه خود چگونه از آن وام گرفته اند. از آنجا که در پژوهش های سابق بر این توجه و پرداخت اندکی به سیر پیوسته ظرفیت آموزشی ادبیات حماسی در کتب تحصیلی شده، در این پژوهش با مقصود ارتقای ظرفیت و کیفیت آموزش این دروس به دانش آموزان مقطع متوسطه دوم و آسان سازی فرایند تدریس برای آموزگاران، در گام نخست، مختصات زبانی این دروس به تفصیل استخراج و طبقه بندی شده و برای هر ویژگی مصادیقی از ابیات درس ارائه گردیده است. بررسی این مختصات سبکی علاوه بر روشن سازی ظرفیت های آموزشی ادبیات حماسی، امکان درک عمیق تر و ماندگارتر را برای فراگیران فراهم می آورد. همچنین با ذکر مفصل این ویژگی ها و تشریح تاثر باذل مشهدی و اخوان ثالث از سبک و سیاق فردوسی تداوم و پویایی حماسه و جاودانگی شاهنامه فردوسی نمایانده می شود. در نهایت، این پژوهش در پی آن است که با آشکارسازی ابعاد آموزشی دروس حماسی از لحاظ زبانی، گامی در جهت تعمیق سواد ادبی و ارتقای کیفی آموزش حماسه در دوره متوسطه دوم بردارد.

Keywords:

ادبیات حماسی , حماسه , سبک شناسی , قلمرو زبانی