طب مکمل و آینده پژوهی سلامت انسان محور در چارچوب سازمان مشاوران و متخصصان ملل اسلامی (اینسکو)

این پژوهش با هدف بازخوانی طب مکمل در چارچوب تمدن اسلامی و پیوند آن با آینده پژوهی سلامت انسان محور در سازمان مشاوران و متخصصان ملل اسلامی، اینسکو به تحلیل نسبت میان علم اخلاق و معنا در نظام سلامت جهانی می پردازد. در مقدمه سلامت نه به مثابه نبود بیماری بلکه به صورت پدیده ای چندساحتی، زیستی، اجتماعی و معنوی تعریف شده است. طب مکمل از این منظر، بازنمای عقلانیت قدسی و ابزار وحدت میان شناخت علمی و حکمت وجودی تلقی می شود؛ رویکردی که در برابر بحران معنا در پزشکی مدرن، امکان بازگشت به کرامت و عدالت زیستی را فراهم می کند. در روش کار از رهیافت میان رشته ای و تحلیلی استفاده شده است تا الگوی نظری سلامت انسان محور بر مبنای حکمت اسلامی و اصول فقه الصحه تبیین شود. بدین منظور منابع فلسفی اسلامی، پژوهش های روز زیست فناوری Neurofeedback، Biofeedback و مطالعات بین المللی سلامت سیاره ای مورد بررسی تطبیقی قرار گرفته اند. چارچوب نظری پژوهش بر سه محور حکمت اسلامی و وحدت وجودی بدن، حکمرانی دانایی و عدالت زیست سیاره ای بنا شده است. در بخش بحث نشان داده می شود که فناوری های تنظیم زیستی بدون پیوند معنوی در معرض بیگانگی معرفتی اند اما طب مکمل اسلامی می تواند بنیان اخلاقی آنها را سامان دهد. الگوی سلامت آینده بر چهار سطح زیستی، شناختی روانی، فرهنگی، اجتماعی و زیست سیاره ای استوار می شود؛ مدلی که در آن، علم، فرهنگ و زمین در شبکه ای از معنا و کرامت هم زیست اند. همچنین مفهوم حکمرانی دانایی به مثابه رویکردی برای تلفیق عقل علمی و مسئولیت اخلاقی تبیین شده است. آینده پژوهی سلامت از این منظر نه پیش بینی محض بلکه طراحی آینده ای اخلاق محور بر اساس عدالت و معنای زیستی است؛ جایی که کرامت انسان هم ارز کرامت زمین تلقی می گردد و طب مکمل نقش پیونددهنده دانش بومی و علم جهانی را ایفا می کند. در نتیجه گیری، پژوهش تاکید می کند که طب مکمل اسلامی قادر است الگویی معرفتی و فراپزشکی برای تلفیق علم اخلاق و معنا در سیاست سلامت جهانی ارائه دهد. تحقق سلامت پایدار جهانی تنها در صورت پیوند سه گانه بدن، معنا و زمین ممکن است. بر این اساس پیشنهاد می شود شاخص های جدیدی چون شاخص سلامت «کرامتی» به عنوان ابزار سنجش عدالت، رفاه معنوی و زیست پایداری انسان و جهان تدوین شوند تا سلامت از هدف اقتصادی به فضیلت معرفتی و معیار حکمرانی دانایی ارتقا یابد.

Keywords:

طب مکمل اسلامی , سلامت انسان محور , فقه الصحه , حکمرانی دانایی