رابطه استفاده از شبکه های اجتماعی با تصویر ذهنی بدنی و عملکرد روانی در ورزشکاران نوجوان

رسانه های اجتماعی طی دهه اخیر به یکی از اثرگذارترین عوامل بر تجربه، رشدی روانشناختی و ورزشی نوجوانان تبدیل شده اند و با ایجاد فضاهای تعاملی و تصویر محور در پلتفرم هایی همچون اینستاگرام، تیک تاک، تلگرام، واتساپ و آپارات، الگوهای ادراک بدن، هویت سازی و عملکرد ذهنی آنان را دستخوش تغییر کرده اند. این مطالعه با هدف تحلیل ارتباط میان استفاده از رسانه های اجتماعی با تصویر بدنی و عملکرد روانشناختی در ورزشکاران نوجوان انجام شد. برای گردآوری، منابع جست وجویی جامع در پایگاه های داده خارجی شامل ScienceDirect، Web of Science، Scopus، PubMed، Google Scholar، SpringerLink و Wiley و همچنین پایگاه های داده داخلی شامل ISC، CIVILICA، Iran Doc، Magiran، Noormags و Ensani صورت گرفت. کلیدواژه های فارسی و انگلیسی نظیر «رسانه های اجتماعی»، «تصویر بدنی»، «نوجوانان ورزشکار»، «مقایسه اجتماعی»، «خودابژه سازی»، «اضطراب رقابتی»، social media, body image, adolescent athletes, social comparison, self-objectification, sport confidence و competitive anxiety به صورت ترکیبی در جست وجو به کار رفتند. بررسی مقالات نشان می دهد قرارگیری مداوم نوجوانان در معرض تصاویر آرمانی و معیارهای زیبایی و ورزشی احتمال بروز نارضایتی بدنی، مقایسه ظاهری و درونی سازی استانداردهای زیبایی را افزایش می دهد و این تاثیرات در میان ورزشکاران نوجوان به دلیل فشارهای عملکردی و الزامات بدنی رشته های ورزشی شدیدتر مشاهده می شود. علاوه بر این، نتایج پژوهش ها حاکی از آن است که استفاده مکرر از رسانه های اجتماعی با افزایش اضطراب رقابتی، کاهش اعتماد به نفس ورزشی، اختلال در تمرکز و مشکلات تنظیم هیجان مرتبط است. بررسی ادبیات نشان می دهد که این اثرات تحت تاثیر عوامل فردی و بافتی مانند جنسیت، نوع رشته ورزشی، انگیزه استفاده از شبکه های اجتماعی، میزان مهارت ورزشی و زمینه فرهنگی قرار دارند. تحلیل سازوکارهای روان شناختی نیز آشکار ساخت که فرآیندهایی نظیر مقایسه اجتماعی، خودابژه سازی و فشار خودارائه گری نقش میانجی کلیدی در شکل دهی پیامدهای منفی مرتبط با رسانه های اجتماعی دارند. پیشنهاد می شود پژوهش های آینده با طراحی مطالعات طولی و پلتفرم محور مسیرهای دقیق تاثیر رسانه ها را شفاف سازی کنند. همچنین، تدوین برنامه های سواد رسانه ای و مداخلات روان شناختی ویژه ورزشکاران نوجوان می تواند به کاهش پیامدهای منفی شناسایی شده کمک کند.

Keywords:

رسانه های اجتماعی , تصویر بدنی , ورزشکاران نوجوان , مقایسه اجتماعی , عملکرد روان شناختی