عدالت معاوضی و پارادایم نوین قاعده «موازنه» در حقوق جهانی فوتبال

نظام حقوقی حاکم بر فوتبال بین المللی (Lex Sportiva)، دهه هاست که درگیر یک تضاد دیالکتیک میان دو قطب قدرتمند است: اصل لزوم قراردادها (Pact Sunt Servanda) که ضامن ثبات مسابقات است و آزادی بنیادین نیروی کار (Freedom of Movement) که ریشه در حقوق بشر و معاهدات اتحادیه اروپا دارد. این پژوهش با محوریت نظریه عدالت معاوضی و با الهام از دکترین حقوقی اندیشمندان حقوق خصوصی، استدلال می کند که مکانیسم های سنتی فیفا برای حفظ ثبات قرارداد به ویژه ماده ۱۷ RSTP، اغلب از دایره عدالت خارج شده و ماهیتی تنبیهی و بازدارنده یافته اند. با این حال، صدور رای انقلابی دیوان دادگستری اتحادیه اروپا (CJEU) در پرونده لاسانا دیارا (۲۰۲۴)، نقطه عطفی در تاریخ حقوق ورزش محسوب می شود که کفه ترازو را به نفع قاعده موازنه تغییر داده است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با کالبدشکافی دقیق تفاوت ماهوی میان بندهای بازخرید (Buy out) و بندهای آزادسازی (Release)، و بررسی تطبیقی پرونده های Matuzalem، Webster و Diarra، اثبات می کند که می آینده حقوق فوتبال به سمت نظام جبران خسارت واقعی و حذف موانع غیر رقابتی در حال حرکت است. نتایج نشان می دهد که تفسیرهای موسع از ویژگی خاص ورزش دیگر نمی تواند توجیه گر نقض حقوق بنیادین بازیکنان باشد و نظام حقوقی ایران نیز نیازمند پذیرش نهاد تعدیل قضایی در قراردادهای ورزشی است.

Keywords:

عدالت معاوضی , قاعده موازنه , حقوق فوتبال , فسخ قرارداد , لاسانا دیارا , ماده ۱۷ مقررات فیفا RSTP