از اسکناس تا اسکرول تبیین روانشناسی تعامل نسل Z با پول در فضای بانکداری ایران با رویکرد نظریه زمینه ای

مقدمه: نسل Z به عنوان نخستین نسل بومی دیجیتال، در حال ورود گسترده به عرصه های اقتصادی و مالی ایران است. تجربه زیسته این نسل در بستر تورم، مزمن بی ثباتی اقتصادی و گسترش فناوری های مالی دیجیتال، منجر به شکل گیری الگوهای متمایزی در ادراک و رفتار مالی آنان شده است. هدف این پژوهش، تبیین روانشناسی تعامل نسل Z با پول در بافت بانکداری ایران است. روش پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از روش نظریه زمینه ای انجام شد. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختار یافته عمیق با ۳۲ نفر از اعضای نسل Z (۱۸ تا ۲۸ سال) که تجربه استفاده از خدمات بانکداری دیجیتال داشتند، گردآوری شد. نمونه گیری به شیوه هدفمند و سپس نظری انجام گرفت تا اشباع نظری حاصل شود. تحلیل داده ها بر مبنای کدگذاری، بازمحوری و انتخابی به روش اشتراوس و کوربین صورت پذیرفت. یافته ها تحلیل داده ها به شکل گیری یک مدل پارادایمی انجامید که پدیده محوری آن «پول به مثابه جریان دیجیتال اعتمادگریز» بود. شرایط علی شامل تجربه زیسته دیجیتال، تورم ساختاری و فقدان آموزش رسمی سواد مالی بودند. بسترهای مداخله گر شامل فرهنگ مالی خانواده و محدودیت های فناورانه ناشی از تحریم بودند. راهبردهای کنش شامل مدیریت معیشتی کوتاه مدت، جست وجوی غیررسمی دانش مالی و استفاده ابزاری از بانک ها شناسایی شد. پیامدهای این فرآیند شامل شکل گیری هویت مالی دوگانه، افزایش ریسک پذیری در دارایی های دیجیتال و تضعیف اعتماد نهادی بود. نتیجه گیری: پول در ذهن نسل Z نه یک دارایی پایدار بلکه جریانی دیجیتال برای مدیریت نیازهای آنی تلقی می شود. این نسل هم زمان گرایش به فناوری های مالی نوین و بدبینی به نهادهای مالی سنتی را تجربه می کند. درک این الگوی متناقض برای طراحی سیاست های بانکی و آموزشی آینده ضروری است.

Keywords:

نسل Z , روانشناسی , پول , بانکداری دیجیتال , نظریه زمینه ای , اعتماد نهادی , ایران