هوش مصنوعی و اجتهاد آیا می توان از الگوریتم های هوش مصنوعی در استنباط احکام فقهی یاری گرفت؟

گسترش روزافزون فناوری های نوین به ویژه هوش مصنوعی پرسش های بنیادینی را در ساحت روش شناسی استنباط احکام شرعی ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف امکان سنجی بکارگیری الگوریتم های هوشمند در فرایند اجتهاد و تبیین چالش های حقوقی و فقهی آن انجام شده است. روش تحقیق در این مطالعه توصیفی – تحلیلی است و گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه ای و اسنادی صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی در مقدمات اجتهاد نظیر اعتبارسنجی اسناد در علم رجال، جستجوی معنایی پیشرفته در منابع فقهی و موضوع شناسی مسائل مستحدثه، ظرفیت بسیار بالایی برای تسریع و تدقیق فرایند استنباط دارد و می تواند به عنوان یک دستیار هوشمند در کنار فقیه عمل کند با این حال در مرحله نهایی صدور فتوا به دلیل فقدان «قصد و نیت»، عدم برخورداری از ملکه قدسی اجتهاد و ناتوانی در درک بافتاری سیاق و شم الفقاهه جایگزینی آن با عامل انسانی امکان پذیر نیست. همچنین از منظر حقوقی چالش های جدی در زمینه مسئولیت مدنی ناشی از خطای فتوا و فقدان شخصیت حقوقی مستقل برای هوش مصنوعی وجود دارد که نیازمند تقنین مقررات جدید بر مبنای قاعده تسبیب است.

Keywords:

هوش مصنوعی , اجتهاد , استنباط احکام فقه و حقوق , مسئولیت مدنی