نقش فناوری های انقلاب صنعتی نسل چهارم در ارتقای پایداری صنعتی: تبیین یک چارچوب مفهومی

در دهه ی اخیر، تحول دیجیتال ناشی از انقلاب صنعتی نسل چهارم پارادایم تولید، رقابت و سیاست گذاری صنعتی را دگرگون ساخته و مفهوم «پایداری صنعتی» را به یکی از اهداف محوری توسعه تبدیل کرده است. هدف این پژوهش، تبیین نقش فناوری های انقلاب صنعتی نسل چهارم در ارتقای ابعاد سه گانه ی پایداری صنعتی است. بدین منظور، از رویکرد مرور نظام مند منابع علمی در بازه ی زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ استفاده شد تا چارچوب های مفهومی و شواهد تجربی مربوط به پیوند میان فناوری های نسل چهارم و پایداری استخراج شود. یافته ها نشان دادند که چهار فناوری کلیدی شامل سیستم های فیزیکی- سایبری، اینترنت اشیا و کلان داده، هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، و چاپ سه بعدی و اتوماسیون پیشرفته بیشترین نقش را در تحول پایدار صنعتی دارند. این فناوری ها از طریق بهینه سازی مصرف انرژی و مواد، افزایش بهره وری، کاهش ضایعات، و ایجاد زنجیره های تامین هوشمند، موجب بهبود هم زمان سه بعد پایداری می شوند. در بعد زیست محیطی، با تسهیل تولید چرخه ای و توسعه ی تولید پاک تر، ردپای اکولوژیک کاهش می یابد؛ در بعد اقتصادی، دیجیتالی شدن فرایندها و استفاده از داده های بلادرنگ موجب افزایش بهره وری و شکل گیری مدل های کسب وکار نوآورانه می شود؛ و در بعد اجتماعی، فناوری های دیجیتال از طریق ارتقای مهارت های نیروی کار و افزایش شفافیت سازمانی، به پایداری اجتماعی کمک می کنند. با این حال، چالش هایی چون شکاف دیجیتال، هزینه های بالای پیاده سازی، و کمبود مهارت های فناورانه مانع بهره برداری کامل از ظرفیت این فناوری ها هستند. در نهایت، چارچوب مفهومی استخراج شده رابطه ی میان فناوری، سرمایه انسانی و سیاست گذاری داده محور را در تحقق صنعت پایدار تبیین می کند و مبنایی نظری برای پژوهش های تجربی آینده فراهم می سازد.

Keywords:

صنعت پایدار , انقلاب صنعتی نسل چهارم , پایداری اقتصادی , پایداری زیست محیطی , پایداری اجتماعی