ارزیابی کاربردهای دارویی صنعتی و اکولوژیکی حرا Avicennia marina و نقش آن در حفاظت از زیست بوم های ساحلی

گیاه حرا (Avicennia marina) یکی از مهم ترین گونه های مانگرو در مناطق ساحلی است که به دلیل نقش برجسته اش در حفاظت از زیست بوم های ساحلی، خاصیت دارویی و کاربردهای صنعتی مورد توجه قرار گرفته است. این گیاه با نام های رایج حرا سفید یا حرا خاکستری از خانواده Acanthaceae است و در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان پراکنش دارد. در ایران، گونه حرا به عنوان پوشش عمده جنگل های مانگرو در سواحل خلیج فارس و دریای عمان شناخته می شود و نقش کلیدی در حفظ تعادل این زیست بوم های آسیب پذیر را بر عهده دارد. حرا به دلیل ویژگی های منحصر به فرد فیزیولوژیکی و ساختاری مانند برگ های ضخیم و چربی، ریشه های هوایی (پنوماتوفور) و وجود بافت آبکش توخالی در چوب قادر است در شرایط محیطی سخت مانند شوری بالا و خاک های لجنی زنده بماند. این گیاه همچنین به عنوان یک شاخص زیستی موثر در تشخیص آلودگی های محیطی به ویژه آلودگی های نفتی و فلزات سنگین عمل می کند و قادر است فلزاتی مانند سرب، مس و روی را در بافت های خود انباشت کند. از دیدگاه دارویی، حرا دارای ترکیبات زیست فعال متعددی است که خواص آنتی اکسیدانی، ضد میکروبی، ضد ویروسی و ضدسرطانی دارند. در طب سنتی ایرانی، از پوسته و برگ این گیاه برای درمان بیماری هایی مانند اسهال خونی، جذام، سوختگی ها و زخم های پوستی استفاده می شود. همچنین عصاره آن فعالیت ضد ویروسی بالایی علیه ویروس هپاتیت B و هرپس نشان داده است. در حوزه صنعتی، چوب و الیاف حرا در تولید کاغذ، سوخت چوبی و ساخت کشتی کاربرد دارد و به دلیل وجود آنتی اکسیدان های طبیعی این گیاه اهمیت زیادی در صنایع غذایی و دارویی دارد. اما این گونه مهم در معرض تهدیدهای متعددی مانند تغییرات اقلیمی، توسعه شهری و آلودگی های محیطی قرار دارد. بنابراین حفاظت و مدیریت پایدار از این گونه و زیست بوم های مرتبط با آن ضروری است.

Keywords:

آنتی اکسیدان , شاخص زیستی , ترکیبات زیست فعال , فلزات سنگین , منابع طبیعی