تحلیل اثرات تغییر اقلیم و خشکسالی های مکرر بر الگوهای رسوب گذاری و فرسایش بستر رودخانه ها و تالاب های جنوب غرب ایران: مطالعه موردی حوضه کارون و تالاب شادگان

پدیده تغییر اقلیم و افزایش وقوع خشکسالی های متوالی در دهه های اخیر اثرات قابل توجهی بر پویایی سیستم های رودخانه ای و تالابی در مناطق خشک و نیمه خشک، ایران به ویژه در جنوب غرب کشور داشته است. تغییرات اقلیمی با افزایش دما، تغییر در الگوی بارش و کاهش رواناب، سالانه به ویژه در حوضه های حساس مانند کارون و تالاب شادگان منجر به تغییرات چشمگیر در رژیم هیدرولوژیکی، الگوهای رسوب گذاری و فرسایش بستر رودخانه ها شده است. این مقاله با هدف بررسی و تحلیل اثرات تغییر اقلیم و خشکسالی های مکرر بر روند تغییرات مورفولوژی، توزیع رسوب و کیفیت بستر رودخانه کارون و تالاب شادگان طراحی شده است. در این راستا از داده های دبی و رسوب ایستگاه های هیدرومتری طی بازه زمانی ۱۳۷۰ تا ۱۴۰۲، تصاویر ماهواره ای لندست و سنتینل با تاکید بر شاخص های NDWI و MNDWI، و مدل های هیدرودینامیکی HEC-RAS و SWAT استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که کاهش میانگین دبی سالانه رودخانه کارون به میزان ۳۵ درصد در دوره خشکسالی شدید (۱۳۹۰) تا ۱۴۰۲ همراه با افزایش رخدادهای سیلابی ناگهانی و کاهش دبی پایه، الگوی رسوب گذاری در بستر رودخانه را به شدت تغییر داده است. تحلیل تصاویر ماهواره ای نشان دهنده عقب نشینی محسوس خط ساحلی تالاب شادگان و انباشت رسوبات در بخش های بالادست تالاب است که منجر به کاهش عمق موثر تالاب و کاهش کیفیت زیستگاه های آبی شده است. همچنین بررسی شاخص های کیفی آب BOD، TDS، EC نشان دهنده افزایش شوری و آلودگی در بازه های خشک سالی است که تاثیر مستقیم بر تنوع زیستی آبزیان و پوشش گیاهی حاشیه ای دارد. در نهایت نتایج این پژوهش بیانگر ضرورت بازنگری در سیاست های مدیریت آب و رسوب در حوضه های جنوب غرب کشور، طراحی برنامه های لایروبی هدفمند و احیای تالاب ها و توسعه سناریوهای تطبیقی برای مقابله با آثار تغییر اقلیم و خشکسالی های آتی است.

Keywords:

تغییر اقلیم , خشکسالی , رودخانه کارون , تالاب شادگان , رسوب گذاری , فرسایش بستر , تصاویر ماهواره ای , SWAT , HEC-RAS