برآورد کارایی اقتصاد چرخشی مراحل سه گانه تولید، مصرف و ضایعات مواد غذایی در ایران

در دهه های اخیر مسائل زیست محیطی به یکی از چالش های اصلی جوامع جهانی تبدیل شده و توجه به توسعه پایدار در حوزه های مختلف اقتصادی و اجتماعی افزایش یافته است. کشاورزی به عنوان یکی از مهم ترین بخش های اقتصادی با نقش اساسی در تامین غذا و امنیت غذایی اهمیت ویژه ای در کارایی زیست محیطی دارد. کارایی زیست محیطی در کشاورزی به معنای استفاده بهینه و پایدار از منابع طبیعی برای تولید محصولات کشاورزی است که شامل کاهش مصرف منابع غیرقابل تجدید، کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، حفظ تنوع زیستی و کاهش آلودگی آب و خاک می باشد. مطالعه حاضر به برآورد کارایی چرخشی مراحل سه گانه تولید، مصرف و ضایعات مواد غذایی در استان های کشور پرداخته است. این مطالعه در سال ۱۴۰۳ انجام شده و داده های مربوط به سال های ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۸ را مورد بررسی قرار داده است. در این پژوهش از روش مدل DEA سه مرحله ای چرخشی اصلاح شده پویا (MDTSCDEA) برای ارزیابی کارایی استفاده شده است. نتایج نشان داد که کارایی مراحل سه گانه تولید چهار استان تهران، خوزستان، خراسان جنوبی، ایلام و بوشهر در بالاترین سطح خود یعنی مقدار یک قرار دارد. این استان ها به طور کامل کارا عمل کرده و از منابع به طور بهینه بهره برداری نموده اند. میانگین کارایی محاسبه شده برای تمامی استان ها برابر با ۶۷ بوده است که نشان می دهد برخی استان ها نیاز به بهبود عملکرد دارند. یکی از مستعدترین استان ها برای بهبود کارایی چرخشی استان گلستان است که به ترتیب اولویت مراحل تولید، بازیافت و مصرف باید مورد توجه قرار گیرد. از این رو پیشنهاد می گردد که فعالیت های حکمرانی نیز در راستای نزدیک شدن به مرز کارا بر اساس این اولویت بندی برنامه ریزی شود.

Keywords:

کارایی زیست محیطی , کشاورزی پایدار , اقتصاد چرخشی , تولید موادغذایی , ضایعات