اطلس ناهنجاری قیمت مواد غذایی در استان های ایران

ثبات قیمت مواد غذایی دغدغه اصلی اکثر دولت ها در سراسر جهان محسوب می شود؛ چرا که هر گونه افزایش قیمت مواد غذایی در سطح خرد قدرت خرید شهروندان و در سطح کلان از طریق کانال تورم بسیاری از شاخص های کلان اقتصادی را متاثر می سازد. با این رویکرد در مطالعه حاضر به تحلیل منطقه ای ناهنجاری قیمت مواد غذایی در ایران پرداخته شده است. جهت رسیدن به این هدف ابتدا شاخص ماهانه ناهنجاری قیمت مواد غذایی (IFPA) برای گروه های کالایی و استان های مختلف برای دوره زمانی ۱۳۹۷-۱۴۰۱ محاسبه شد. در ادامه به منظور به دست آوردن درک بهتر از ناهنجاری قیمت در استان ها، دلیل تفاوت میان استان های مختلف، شناسایی استان های دارای رفتار مشابه و ترسیم اطلس ناهنجاری قیمت مواد غذایی استان های کشور از روش خوشه بندی K-means استفاده شد. نتایج نشان داد که طی سال های مورد مطالعه بالاترین ناهنجاری قیمت مواد غذایی به ترتیب مربوط به استان های ایلام، قزوین، زنجان و مازندران بوده است. ضمن آن که استان های سیستان و بلوچستان، هرمزگان، خراسان جنوبی و آذربایجان شرقی نیز در دوره مذکور کمترین ناهنجاری قیمت مواد غذایی را داشته اند. در ادامه استان ها در ۶ خوشه طبقه بندی شدند. در همه خوشه ها میان مخارج و ناهنجاری، ارتباط مستقیم وجود داشته و استان هایی که در آن ها مخارج واقعی برای خرید مواد غذایی و یا همان تقاضا برای مواد غذایی بالاتر بوده، ناهنجاری قیمت نیز بالاتر بوده است. میزان مخارج خانوار برای مواد غذایی در استان های واقع در خوشه اول شامل سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، کرمان و هرمزگان نسبت به سایر استان ها پایین تر بوده است؛ از آن جا که این استان ها جزو استان های محروم کشور هستند لذا خانوارها به علت سطح درآمد پایین تقاضای مصرفی کمتری داشته و بنابراین ناهنجاری قیمت مواد غذایی در این استان ها نسبت به سایر استان ها پایین تر بوده است. در نقطه مقابل در استان های واقع در خوشه سوم شامل تهران، مازندران و البرز مخارج واقعی خانوار برای مواد غذایی نسبت به سایر استان ها بالاتر بوده است. لذا در این استان ها اگرچه ۲۵ درصد مخارج خانوار صرف مواد غذایی می شود اما میزان مخارج برای مواد غذایی به لحاظ عددی بالاتر از سایر استان هاست، لذا تقاضای مصرفی و به تبع آن ناهنجاری قیمت مواد غذایی در این استان ها نسبت به سایر استان های کشور بالاتر بوده است. در نهایت نیز بر اساس نتایج مشاهده شد که در خوشه، دوم، پنجم و ششم صادرات و یا قاچاق مواد غذایی و کالاهای کشاورزی از برخی از استان های مرزی علت اصلی ناهنجاری قیمت مواد غذایی در این خوشه ها است. با توجه به یافته ها اولا پیشنهاد می شود دولت در سیاست های تنظیم بازاری خود بازنگری و به استان های محروم توجه ویژه نماید. ثانیا برای جلوگیری از رشد قیمت مواد غذایی در استان های مرزی پدیده قاچاق در کوتاه مدت از طریق اقدامات کنترلی برای جلوگیری از خروج غیر رسمی کالاها و در بلندمدت از طریق واقعی ساختن قیمت مواد غذایی کنترل شود.

Keywords:

ناهنجاری قیمت مواد غذایی , روش خوشه بندی K-means , مخارج خانوار , استان های ایران