پیاده مداری به مثابه تجربه ادراکی تلفیق ابعاد کالبدی عملکردی و روانی محیط شهری

پیاده مداری در شهرهای معاصر معمولا با مجموعه ای از شاخص های عملکردی و کمی سنجیده می شود؛ شاخص هایی که بیش از هر چیز بر حرکت، دسترسی و کارآیی تمرکز دارند. با این حال، آنچه عابر در پیاده راه تجربه می کند، آنچه می بیند، احساس می کند و در ذهنش معنا می سازد، اغلب فراتر از این معیارهای عددی و در بسیاری از مدل های رایج نادیده باقی می ماند. این پژوهش دقیقا از دل همین شکاف شکل می گیرد و می کوشد پیاده مداری را نه صرفا به عنوان یک کیفیت حرکتی بلکه به مثابه یک تجربه ادراکی یکپارچه بازتعریف کند. هدف اصلی مقاله ارائه چارچوبی مفهومی است که بتواند به طور همزمان ابعاد کالبدی، زیبایی شناسی، عملکردی، دسترسی و روانی ادراکی محیط شهری را در شکل گیری تجربه پیاده مدار توضیح دهد. روش پژوهش بر تحلیل محتوای مفهومی-تفسیری مبانی نظری استوار است. در این مسیر مفاهیم کلیدی برگرفته از نظریه های زیبایی شناسی عصبی، روانشناسی، گشتالت، ادبیات پیاده مداری و مطالعات روانشناسی محیط استخراج و پس از مقایسه و طبقه بندی در قالب سه بعد تحلیلی سازماندهی شدند. نتایج این تحلیل نشان می دهد که هیچ یک از این ابعاد به تنهایی قادر به توضیح کیفیت تجربه عابر نیست؛ بلکه تجربه پیاده مدار حاصل تعامل پویا و غیرخطی میان ویژگی های کالبدی، فضا، شرایط عملکردی محیط و فرآیندهای ادراکی-هیجانی انسان است. نوآوری اصلی پژوهش در ارائه چارچوبی یکپارچه نهفته است که با عبور از دوگانه سنتی «فرم-عملکرد»، بعد روانی-ادراکی را به عنوان لایه ای میانجی و تعیین کننده وارد تحلیل پیاده مداری می کند. این چارچوب ضمن تقویت توان تبیینی مطالعات نظری می تواند زمینه ساز پژوهش های تجربی آینده و به عنوان ابزاری تحلیلی در طراحی و ارزیابی فضاهای پیاده مدار مورد استفاده قرار گیرد.

Keywords:

پیاده مداری , تجربه , ادراکی , کیفیت محیط شهری , چارچوب مفهومی