ارتقای عدالت فضایی در دسترسی به شبکه حمل و نقل عمومی

عدالت فضایی در دسترسی به شبکه حمل و نقل عمومی به عنوان یکی از شاخص های بنیادین کیفیت سازمان یافتگی شهری نقشی تعیین کننده در توزیع، فرصت ها، ساماندهی الگوی سفر و شکل دهی روابط فضایی میان جمعیت و فعالیت ایفا می کند. گسترش ناهمگون شبکه های حمل و نقل، تفاوت در شدت سرویس دهی و ناهماهنگی میان گره های شبکه و کانون های فعالیت موجب شکل گیری الگوهای پیچیده ای از نابرابری شده است که پیامدهای آن در حوزه های اجتماعی، اقتصادی و کالبدی قابل مشاهده است. هدف پژوهش حاضر تبیین سازوکارهای تولید نابرابری در دسترسی به شبکه حمل و نقل عمومی و تحلیل لایه های پنهان آن در پیوند میان ساختار شبکه ای، الگوهای سکونت و جریان های فعالیت شهری است. روش پژوهش به صورت کتابخانه ای و مروری بر ادبیات تخصصی، اسناد برنامه ریزی، پژوهش های تطبیقی و مدل های تحلیلی مرتبط با عدالت فضایی و رفتار شبکه حمل ونقل انجام شده است و تلاش شده با تلفیق دیدگاه های نظری و شواهد تجربی تصویری جامع از پویایی های شکل دهنده این پدیده ارائه شود. یافته ها نشان می دهد که نابرابری در دسترسی تنها نتیجه توزیع نامتوازن ایستگاه ها یا طول مسیرها نیست؛ بلکه از همپوشانی چند عامل شامل شدت سرویس دهی، قابلیت تعویض، مسیر هماهنگی زمانی، ظرفیت پاسخگویی در ساعات اوج، الگوی پراکنش فعالیت ها، تغییرات جمعیتی و ویژگی های کالبدی ناشی می شود. تحلیل مطالعات موردی جهانی آشکار می کند که حتی شبکه های گسترده نیز در صورت فقدان همراستایی میان نقاط جذب سفر و گره های انتقال، ساختارهایی از نابرابری را بازتولید می کنند که در طول زمان تثبیت می شود و بر تجربه واقعی دسترسی سایه می اندازد. نتیجه پژوهش نشان می دهد که عدالت فضایی در حوزه حمل و نقل عمومی پدیده ای چندبعدی و پویاست که تنها با بررسی همزمان رفتار، شبکه، ریتم فعالیت ها و دینامیک های جمعیتی قابل فهم دقیق است. این تحلیل روشن می کند که بهبود وضعیت عدالت فضایی نیازمند شناخت عمیق سازوکارهایی است که در لایه های عملکردی و فضایی شبکه ریشه دارند و تغییر آن ها مستلزم درک جامع تری از پیوند میان زیرساخت، جامعه و فضاست.

Keywords:

عدالت , فضایی , حمل و نقل عمومی , دسترسی شهری , ساختار شبکه