جرائم علیه کودکان در فضای مجازی ایران چالشهای کیفری در حفاظت از قربانیان آنلاین

با گسترش روزافزون استفاده کودکان از اینترنت در ایران آنها با خطراتی مثل آزار آنلاین سوءاستفاده جنسی دیجیتال و سرقت هویت روبه رو شده اند. بر اساس گزارش های پلیس فتا در سال ۱۴۰۳ این جرایم به طور چشمگیری نزدیک به یک سوم نسبت به سال های قبل، افزایش پیدا کرده و بیش از ۲۷۰۰ مورد ثبت شده است. اما قوانین موجود مثل قانون جرایم رایانه ای ۱۳۸۸ و قانون حمایت از کودکان و نوجوانان ۱۳۹۹ به دلیل نادیده گرفتن فناوری های جدید مثل دیپ فیک، بازی های آنلاین و شبکه های اجتماعی پیچیده و مشکلات اجرایی از جمله کمبود نیروی متخصص و زیرساخت های قضایی نمی توانند از کودکان به خوبی محافظت کنند. هدف این پژوهش، شناسایی ضعف های قوانین کیفری ایران، تحلیل موانع اجرایی در مناطق مختلف کشور و ارائه راهکارهایی برای بهبود حفاظت از کودکان در فضای مجازی است. این مطالعه با استفاده از روش تحلیل حقوقی قوانین ایران و مقایسه تطبیقی با استانداردهای بین المللی مثل مقررات اتحادیه اروپا (۲۰۲۴)، قانون ایمنی آنلاین استرالیا (۲۰۲۱)، و رهنمودهای INTERPOL (۲۰۲۴) به بررسی دقیق این موضوع پرداخته است. نتایج نشان می دهد که نبود دادگاه های تخصصی برای جرایم سایبری، ضعف نظارت بر پلتفرم های دیجیتال مثل تلگرام و اینستاگرام و عدم آگاهی والدین از خطرات به ویژه در مناطق روستایی، از موانع اصلی هستند. همچنین، تاخیر در به روزرسانی قوانین که بیش از یک دهه از آخرین اصلاح آن گذشته تعقیب مجرمان را سخت تر کرده و به افزایش جرایم منجر شده است. پیشنهادات این پژوهش شامل اصلاح قانون جرایم رایانه ای برای پوشش فناوری های نوین، ایجاد یک نهاد نظارتی مستقل برای رصد پلتفرم ها با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی و راه اندازی برنامه های آموزشی سواد دیجیتال در مدارس با تمرکز بر آموزش عملی به والدین و کودکان در مناطق شهری و روستایی است. این مطالعه تلاش دارد با ارائه این راهکارها چارچوب حقوقی محکمی برای حمایت از کودکان در برابر تهدیدات فضای مجازی در ایران بسازد و به کاهش نابرابری های منطقه ای کمک کند.

Keywords:

جرایم سایبری , کودکان , حقوق کیفری ایران , فضای مجازی