تحلیل و شناسایی ماهیت حقیقی طلاق خلع

خلع یکی از اقسام طلاق بائن بوده که وجود کراهت زوجه در آن اهمیت بسزایی دارد که طلاق خلع در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران به دلیل کراهت شدید زوجه از زوج و در مقابل بذل مالی که زن به شوهر می پردازد اعم از عین مهر، معادل یا بیشتر یا کمتر از آن واقع می شود. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به آیات قرآن آیه ۲۲۹ سوره بقره، روایات معتبر، آرای فقهای امامیه از جمله شیخ طوسی، علامه حلی، شهید ثانی، محقق داماد، امام خمینی و آیت الله مکارم شیرازی و دکترین حقوقی معاصر به بررسی ماهیت حقیقی طلاق خلع پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که در خصوص ماهیت حقوقی خلع، چند نظریه اصلی مطرح شده است که عبارت است از طلاق مشروط (فدیه داعی برای طلاق است، نه عوض آن)، طلاق معلق (طلاق زوج معلق بر قبول فدیه از سوی زوجه)، فسخ نکاح، عقد معاوضه (صلح یا هبه یا جعاله معوض) و نظریه ترکیبی (عقد تملیکی فدیه و ایقاع طلاق). پژوهش حاضر بعد از نقد و بررسی این نظریه ها با استناد به ادله فقهی مانند روایت صحیحه محمد بن مسلم و دیدگاه امام خمینی (ره) و اصول حقوقی مانند استقلال ایقاع طلاق و عدم تاثیر تلف یا بطلان فدیه در اصل جدایی به این حقیقت می رسد که ماهیت حقیقی طلاق خلع ایقاع مشروط یا طلاق مشروط است؛ به این معنا که فدیه صرفا انگیزه و داعی زوج برای اجرای صیغه طلاق است و ایجاد بائن بودن آن است و خود طلاق، ایقاعی یک جانبه از سوی شوهر باقی می ماند. این دیدگاه با ظاهر مواد ۱۱۴۵ و ۱۱۴۶ قانون مدنی ایران و رویه قضایی نیز سازگارتر است و آثار عملی مهمی از جمله عدم بطلان طلاق در صورت تلف یا بطلان فدیه و لزوم اجرای صیغه طلاق را به دنبال دارد.

Keywords:

خلع , ماهیت , طلاق , کراهت , فدیه