تحلیل میان رشته ای چالشهای مسئولیت کیفری و مدنی در بستر تحولات دیجیتال: رویکردی تلفیقی از فقه، حقوق روانشناسی و علوم تربیتی

در عصر حاضر، ظهور فناوریهای نوین و فضای مجازی، مفاهیم بنیادین «مسئولیت» را در سه حوزه فقه و حقوق، روانشناسی و علوم تربیتی با چالشهای جدی مواجه کرده است. هدف این پژوهش واکاوی نقطه تلاقی این علوم در تبیین مسئولیتهای ناشی از هوش مصنوعی و رفتارهای کاربران در فضای دیجیتال با تاکید بر عدالت ترمیمی و حقوق تربیتی است. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی – تحلیلی و از نوع کتابخانه ای است که با بررسی اسناد حقوقی، متون فقهی و نظریه های روانشناختی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان میدهد که قواعد سنتی مسئولیت مدنی و کیفری مبتنی بر اهلیت و اراده مستقیم در مواجهه با «عاملیت الگوریتمها» و «تاثیرات روانی فضای سایبر بر بلوغ نوجوانان» نیازمند بازخوانی است؛ به طوری که در حوزه حقوق، گذار به سمت «مسئولیت محض برای توسعه دهندگان هوش مصنوعی»، در حوزه روانشناسی توجه به رشد شناختی دیجیتال در احراز مسئولیت کیفری نوجوانان و در علوم تربیتی جایگزینی رویکردهای تنبیهی با سواد دیجیتال و عدالت ترمیمی ضروری به نظر می رسد. نتایج حاکی از آن است که همگرایی میان آموزه های فقهی مانند قاعده لاضرر و یافته های نوین علوم رفتاری، می تواند مدلی کارآمد برای حکمرانی قضایی و تربیتی در عصر دیجیتال ارائه دهد.

Keywords:

مسئولیت کیفری , هوش مصنوعی , روانشناسی رشد , حقوق کودک , علوم تربیتی