نقش ظرفیت های طبیعی و میراث معماری خشتی در توسعه گردشگری پایدار (نمونه موردی روستای تاریخی اصفهک (طبس))

در دهه های اخیر تخریب و فراموشی بافت های تاریخی روستایی به یکی از چالش های جدی در حوزه میراث فرهنگی و توسعه پایدار ایران تبدیل شده است. این بافت ها که روزگاری بازتاب دهنده ی سبک زندگی بومی معماری سازگار با اقلیم و فرهنگ غنی مناطق مختلف کشور بودند، به واسطه ی عواملی چون، زلزله، مهاجرت روستاییان و نبود برنامه ریزی مدون، به تدریج متروکه و آسیب پذیر شده اند. در این میان روستای تاریخی اصفهک در شهرستان طبس، با معماری خشتی، خاص، چشم اندازهای کویری منحصر به فرد، آسمان تاریک مناسب رصد نجومی و نقش آفرینی پررنگ زنان در فعالیت های اقتصادی و فرهنگی از ظرفیت هایی کم نظیر برای توسعه گردشگری پایدار برخوردار است. مسئله اصلی این پژوهش بررسی نقش میراث معماری خشتی و مولفه های طبیعی و انسانی اصفهک در فرایند توسعه گردشگری پایدار است. این پژوهش به دنبال پاسخ به این سوالات است: ۱. چگونه ظرفیت های کالبدی و طبیعی اصفهک می توانند زیربنایی برای گردشگری پایدار فراهم کنند؟ ۲. به کارگیری مصالح و شیوه های بومی در مرمت خانه های خشتی چه تاثیری در حفظ هویت معماری و جذب گردشگر دارد؟ هدف پژوهش، شناسایی چالش ها و ارائه راهکارهایی برای توسعه ای متوازن، درون زا و مبتنی بر حفاظت است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر داده های میدانی و مشاهده مشارکتی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد بهره گیری از معماری بومی، مشارکت جویی محلی و استفاده هوشمندانه از ظرفیت های محیطی امکان شکل گیری الگویی پایدار از گردشگری در بافت های تاریخی را فراهم می سازد. نتیجه این پژوهش حاکی از آن است که اتخاذ رویکردی تلفیقی میان حفاظت از میراث و توسعه درون زا زمینه ساز الگویی موفق در احیای بافت های تاریخی خواهد بود.

Keywords:

معماری , خشتی , توسعه پایدار , گردشگری روستایی , اصفهک