تجاری شدن شهر و تحول سکونت: بررسی تاثیر گسترش مجتمع های تجاری بر الگوهای سکونت پذیری و روابط اجتماعی

این پژوهش با رویکردی کیفی–تفسیری به بررسی تاثیر گسترش مجتمع های تجاری بر الگوهای سکونت پذیری و روابط اجتماعی در شهرهای ایران پرداخته است. هدف اصلی پژوهش، آشکارسازی پیوند میان معماری مجتمع های تجاری و منطق سرمایه داری و نشان دادن این نکته است که این فضاها صرفا عرصه هایی برای خرید و فروش کالا نیستند، بلکه مکان هایی برای بازنمایی قدرت، تولید میل و بازتعریف تجربه سکونت شهری محسوب می شوند. بررسی تاریخی از بازارهای سنتی ایران تا پاساژهای مدرن و مگامال های امروزی نشان داد که معماری همواره در خدمت روابط اقتصادی و اجتماعی بوده و در هر دوره با توجه به شرایط سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، شکل و کارکردی تازه یافته است. از منظر نظری، دیدگاه های فوکو، لوفور، بودریار و هاروی چارچوبی فراهم کردند تا نشان داده شود چگونه مال ها بدن ها را کنترل کرده، فضا را به محصول روابط اقتصادی–سیاسی بدل ساخته، نیازها را به نشانه های میل و لذت تبدیل کرده و شهر را به موتور مصرف شهری تغییر داده اند. یافته ها نشان می دهد که پیامدهای گسترش مجتمع های تجاری بر سکونت شهری بسیار گسترده است: تضعیف فضاهای عمومی سنتی، تبدیل شهروندان به مصرف کنندگان تجربه های طراحی شده، تشدید تمایز طبقاتی بر اساس سرمایه فرهنگی و نمادین، و فردگرایی مصرف گرا در زندگی شهری. در ایران، جهانی شدن سرمایه داری با ساختارهای سیاسی و اقتصادی خاص ترکیب شده و به شکل سرمایه داری خودکامه و رفاقتی بازتولید شده است. خصوصی سازی، کالایی سازی و پیوند دولت و سرمایه موجب شده اند که مجتمع های تجاری به عرصه های اصلی بازنمایی سرمایه داری بدل شوند. در نهایت، پژوهش حاضر نشان می دهد که معماری مجتمع های تجاری تجربه سکونت شهری را به تجربه ای مصرفی و نمادین تبدیل کرده و روابط اجتماعی را در چارچوب منطق سرمایه داری بازتعریف نموده است.

Keywords:

تجاری شدن شهر , معماری مجتمع های تجاری , سکونت پذیری شهری , روابط اجتماعی , سرمایه داری شهری