تحرک اقلیمی و چالش های سکونتگاه های انسانی در مواجهه با مخاطرات اقلیمی

تداوم روند افزایشی گرمایش جهانی و بهره برداری بی رویه از منابع طبیعی، چشم انداز آینده ی سکونتگاه های انسانی را با چالش های عمیق و چندوجهی مواجه کرده است. تشدید مخاطرات اقلیمی همچون خشکسالی، موج های گرما، سیل و طوفان های گردوغبار، پیامدهای گسترده ای بر پایداری معیشتی، امنیت غذایی و ساختار فضایی سکونتگاه های شهری و روستایی بر جای گذاشته است. افزایش هر یک درجه سلسیوس در دمای جهانی، احتمال جابجایی اجباری ناشی از سیل را تا ۵۰ درصد افزایش داده و حدود ۲۱۶ میلیون نفر را تا سال ۲۰۵۰ در معرض تحرک از نوع جابه جایی اقلیمی قرار خواهد داد. این جابه جایی ها، به ویژه در کشورهای درحال توسعه، سبب گسترش سکونتگاه های غیررسمی، فقر فضایی و فشار مضاعف بر زیرساخت ها و خدمات شهری شده اند. در مناطق روستایی نیز، وابستگی شدید به منابع طبیعی، کاهش بارش ها و تخریب اکوسیستم ها، زمینه ساز فروپاشی معیشتی و مهاجرت اجباری به شهرها گردیده است. در این میان، تحرک اقلیمی به عنوان پاسخی پیچیده به تغییرات محیطی، دوگانه ای از تهدید و فرصت را پدید آورده است: از یک سو موجب بازتوزیع جمعیت و تنوع معیشتی می شود و از سوی دیگر، نابرابری های اجتماعی و فشار بر ظرفیت های کالبدی سکونتگاه ها را تشدید می کند. آینده سکونتگاه های انسانی در گرو اتخاذ رویکردی یکپارچه و چندسطحی در حکمرانی، برنامه ریزی فضایی و انطباق اقلیمی است. راهکارهایی چون توسعه زیرساخت های پایدار و مقاوم، ارتقای تاب آوری اجتماعی، بهبود مدیریت ریسک اقلیمی، مشارکت جوامع محلی و رعایت عدالت اقلیمی، از الزامات بنیادین برای تضمین پایداری شهری و روستایی در دهه های آینده محسوب می شوند. در نهایت، هم پیوندی سیاست های اقلیمی، مهاجرتی و توسعه ای می تواند مسیر دستیابی به سکونتگاه های انسانی تاب آور و پایدار را در عصر تغییراقلیم فراهم سازد.

Keywords:

تغییراقلیم , مهاجرت اقلیمی , جابجایی اقلیمی , عدالت اقلیمی , سازگاری