کریدورهای ژئواستراتژیک و توسعه گردشگری منطقه ای: نقش محوری ایران از آسیای مرکزی تا خلیج فارس

در کریدورهای ژئواستراتژیک، فراتر از مسیرهای ترانزیتی، به بازآرایی جریان های فرهنگی و اقتصادی منطقه ای کمک می کنند. گردشگری به عنوان ابزاری برای دیپلماسی فضایی و قدرت نرم، جایگاه کشورها را در شبکه های ژئوپلیتیکی تقویت می کند. هدف این پژوهش بررسی نقش کریدورهای ژئواستراتژیک در توسعه گردشگری منطقه ای از آسیای مرکزی تا خلیج فارس با تمرکز بر جایگاه ایران به عنوان گره مرکزی است. پرسش محوری این است که چگونه زیرساخت های گذرگاهی و سیاست های توسعه، ساختار و عملکرد شبکه های گردشگری را بازتعریف می کنند. فرضیه پژوهش بیان می کند که توسعه کریدورها، مانند INSTC و مسیرهای شرق–غرب، از طریق افزایش دسترسی زیرساختی و پیوندهای فرهنگی، جریان های گردشگری را ارتقا می دهد. این مطالعه با رویکرد کیفی-تحلیلی و تحلیل فضایی تطبیقی با استفاده از منابع اسنادی و داده های مکانی مانند نقشه های کریدورها انجام شد. یافته ها نشان دهنده رشد ۷.۲ درصدی جریان گردشگران منطقه ای (از ۶۸.۴ به ۹۶ میلیون نفر، ۲۰۱۹-۲۰۲۴) و نقش کلیدی ایران با ۷.۵ میلیون ورودی در ۲۰۲۴ است. مسیرهای فرهنگی مانند مشهد–هرات و افزایش ۱۶.۷ درصدی سهم گردشگری در GDP ایران، پتانسیل کریدورها را برای همگرایی فرهنگی و اقتصادی تایید می کند. با این حال، چالش های حکمرانی نهادی و کمبود داده های گردشگری، پایداری شبکه را تهدید می کند. این پژوهش براساس نتایج پیشنهاد می دهد ایران با تقویت زیرساخت های نرم و دیپلماسی فرهنگی، می تواند به هاب گردشگری منطقه ای تبدیل شود و جایگاه گردشگری و ژئوپلیتیکی خود را بازتعریف کند.

Keywords:

کریدورهای استراتژیک , گردشگری منطقه ای , شبکه های جریان , دیپلماسی فرهنگی