نقش اصول و استانداردهای حسابداری در ارتقای شفافیت صورتهای مالی

شفافیت صورتهای مالی به عنوان یکی از بنیادی ترین ارکان نظام های مالی و اقتصادی همواره مورد توجه پژوهشگران، سیاست گذاران و سرمایه گذاران بوده است. در این میان اصول و استانداردهای حسابداری به ویژه استانداردهای بین المللی گزارشگری مالی (IFRS) نقشی کلیدی در افزایش کیفیت افشا، کاهش عدم تقارن اطلاعاتی و تقویت پاسخگویی ایفا می کنند. هدف اصلی این پژوهش مروری بررسی و تحلیل نظام مند یافته های علمی منتشر شده در فاصله سال های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ با تمرکز بر تاثیر اصول و استانداردهای حسابداری بر ارتقای شفافیت گزارشگری مالی است. روش پژوهش مبتنی بر مرور نظام مند منابع داخلی و خارجی بوده است. بدین منظور بیش از ۵۰ منبع معتبر شامل مقالات علمی پژوهشی فارسی، مقالات نمایه شده در پایگاه های Scopus و Web of Science و گزارش های سیاستی بین المللی مرور گردید. منابع انتخاب شده با استفاده از کلیدواژه هایی همچون «IFRS»، «شفافیت مالی»، «استانداردهای حسابداری»، «گزارشگری مالی و افشا» مورد جست وجو قرار گرفتند. سپس بر اساس رویکرد تحلیل محتوا، یافته ها دسته بندی و مقایسه شدند. یافته های این مرور نشان می دهد که در سطح بین المللی پذیرش و اجرای IFRS منجر به افزایش شفافیت و مقایسه پذیری صورت های مالی، کاهش مدیریت سود و ارتقای کیفیت افشا شده است. مطالعات متعددی حاکی از آن است که اجرای IFRS هزینه سرمایه شرکت ها را کاهش داده، اعتماد سرمایه گذاران را افزایش داده و زمینه را برای توسعه بازارهای مالی فراهم کرده است، همچنین شواهد نشان می دهد که کشورهایی با بستر نهادی قوی تر (مانند استقلال نهادهای نظارتی و کیفیت حاکمیت شرکتی) بیشترین بهره را از اجرای IFRS برده اند. در ایران مرور منابع حاکی از آن است که هرچند طی سال های اخیر گام هایی برای همگرایی با استانداردهای بین المللی برداشته شده اما چالش های متعددی همچنان باقی است. ضعف در زیرساخت های فناوری اطلاعات، کمبود آموزش های تخصصی برای حسابداران و حسابرسان، مقاومت سازمانی در برابر تغییر و شرایط خاص اقتصادی و سیاسی از مهم ترین موانع اجرای کامل IFRS در ایران به شمار می آیند. با این حال شواهد پژوهشی نشان می دهد که در صنایعی مانند بانکداری و بیمه پذیرش نسبی این استانداردها به ارتقای شفافیت و کیفیت افشا کمک کرده است. یکی از دستاوردهای کلیدی این پژوهش مروری روشن ساختن نقش عوامل نهادی و فرهنگی در موفقیت اجرای استانداردهاست. بررسی ها نشان می دهد که حتی اگر استانداردهای حسابداری به طور کامل تدوین و ابلاغ شوند، در غیاب زیرساخت های حمایتی و فرهنگ سازمانی مناسب دستیابی به شفافیت واقعی دشوار خواهد بود. از این رو برای کشورهایی همچون ایران موفقیت در اجرای IFRS مستلزم تدوین یک نقشه راه ملی سرمایه گذاری در آموزش حرفه ای، تقویت نهادهای نظارتی و بهره گیری از فناوری های نوین مانند گزارشگری دیجیتال و بلاک چین است. به طور کلی نتایج این مقاله مروری نشان می دهد که اصول و استانداردهای حسابداری نقشی فراتر از یک چارچوب فنی دارند؛ آنها ابزاری نهادی برای افزایش اعتماد عمومی، ارتقای پاسخگویی و ایجاد زمینه ای برای توسعه پایدار اقتصادی هستند. بنابراین سیاست گذاران مالی و نهادهای نظارتی باید نگاه خود را از سطح صرفا فنی به سطحی کلان تر ارتقا دهند و استانداردهای حسابداری را به عنوان ابزار سیاستی برای بهبود شفافیت و کارایی اقتصاد ملی به کار گیرند.

Keywords:

استانداردهای حسابداری , شفافیت مالی , IFRS , گزارشگری مالی , کیفیت افشا , مقایسه پذیری , حاکمیت شرکتی , بازار سرمایه