تحلیل مدلهای تجربه زیبایی شناختی با تاکید بر زیبایی شناسی زیستی در معماری

تحقیقات معاصر در حوزه زیبایی شناسی نشان می دهد که تجربه زیبایی شناختی به عنوان فرایندی چندسطحی و زمینه مند قابل تبیین است که از تعامل سازوکارهای ادراکی، شناختی، عاطفی و زیستی شکل می گیرد. با وجود توسعه مدل های متنوع تجربه زیبایی شناختی در روان شناسی، علوم شناختی و عصب زیباشناسی، تحلیل نظام مند این مدل ها از منظر زیبایی شناسی زیستی و قابلیت کاربرد آن ها در معماری کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از این رو، تبیین نسبت میان مدل های تجربه زیبایی شناختی و تجربه زیسته فضاهای معماری همچنان با خلا نظری مواجه است. هدف پژوهش حاضر تحلیل تطبیقی مدل های شاخص تجربه زیبایی شناختی با تمرکز بر مولفه های زیستی تجسم یافته و زمینه مند آن ها و بررسی ظرفیت مفهومی این مدل ها در تبیین تجربه زیبایی شناختی معماری است. این پژوهش از نظر ماهیت کیفی و از نظر رویکرد تحلیلی نظری است و بر پایه مطالعات کتابخانه ای و مرور هدفمند منابع علمی معتبر انجام شده است. مدل های منتخب بر اساس سازوکارهای ادراکی، شناختی، عاطفی و زیستی و میزان توجه آن ها به نقش بدن، معنا و زمینه محیطی تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که مدل های اولیه عمدتا بر پردازش های شناختی یا بصری متمرکز بوده اند، در حالی که مدل های متاخر به طور فزاینده ای بر نقش بدن، هیجان، تعامل حسی حرکتی و عوامل زمینه ای تاکید دارند. با این حال، اغلب این مدل ها در انطباق مستقیم با معماری با محدودیت هایی مواجه اند، زیرا معماری به عنوان محیطی فضایی، زمانمند و مبتنی بر تجربه زیسته مستلزم چارچوبی فراتر از الگوهای ادراکی صرف است. نتیجه گیری پژوهش نشان می دهد که رویکرد زیبایی شناسی زیستی می تواند به عنوان چارچوبی مفهومی برای بازخوانی و تلفیق مدل های تجربه زیبایی شناختی در معماری مورد استفاده قرار گیرد. این رویکرد امکان تبیین تجربه زیبایی شناختی فضاهای معماری را در پیوند همزمان با بدن، فضا، کنش و زمینه فراهم می سازد و مبنایی نظری برای توسعه چارچوب های تحلیلی در مطالعات معماری و محیط ساخته شده ارائه می دهد.

Keywords:

زیبایی شناسی , زیستی , تجربه زیبایی شناختی , مدل های تجربه زیبایی شناختی , معماری , علوم شناختی