تحلیل نظام مند تجربه های بین المللی آموزش شیمی در زمینه کاهش مصرف انرژی و راهکارهای بومی سازی آنها

رشد فزاینده مصرف انرژی و پیامدهای زیست محیطی آن ضرورت بازنگری در آموزش شیمی را برجسته ساخته است. این پژوهش با هدف تحلیل نظام مند تجربه های بین المللی آموزش شیمی در زمینه کاهش مصرف انرژی و ارائه راهکارهای بومی سازی برای ایران به روش مرور نظام مند با سنتز روایتی مضمونی انجام شد. جستجو در پایگاه های داخلی و خارجی طی سال های ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۴ انجام گرفت. از میان ۵۸ مدرک شناسایی شده، ۳۱ منبع واجد شرایط (۲۲ مقاله علمی پژوهشی، ۹ گزارش رسمی و مطالعه موردی) برای تحلیل برگزیده شد. شش دسته مداخله شناسایی گردید: ادغام اصول شیمی سبز در درس، آزمایشگاه های کم مصرف، پروژه های مدرسه ای، حسابرسی انرژی، فعالیت های رقومی و شبیه سازها، توسعه حرفه ای دبیران و مشارکت مدرسه. جامعه یافته ها نشان داد که این مداخلات به طور هم زمان موجب بهبود درک مفهومی انرژی، ارتقای نگرش و رفتار صرفه جویانه و کاهش عملیاتی مصرف منابع می شوند؛ در برخی برنامه ها کاهش حدود ۱۰ تا ۳۰ درصد در مصرف آموزشی گزارش شده است. برای بومی سازی بسته آزمایش های مقیاس کوچک هم تراز با شیمی پایه های ۱۰ تا ۱۲، حسابرسی انرژی، کلاسی، شیوه نامه آزمایشگاه کم مصرف، اجتماع عمل دبیران و سنجه های عینی نمایش داده های مصرف پیشنهاد می شود. ناهمگنی سنجه ها، کمبود گزارش های مستقیم کیلووات ساعت و پیگیری های کوتاه مدت از محدودیت های مطالعه بود. جمع بندی آن که هم افزایی میان محتوا، روش و محیط با پشتیبانی نهادی می تواند راهی سنجش پذیر برای دستیابی به یادگیری بهتر با مصرف کمتر در آموزش شیمی فراهم آورد.

Keywords:

آموزش شیمی , شیمی سبز , بهینه سازی مصرف انرژی , سواد انرژی , یادگیری پروژه محور