بررسی نقش هنر (نقاشی و نمایش خلاق) در رشد عاطفی دانش آموزان

رشد عاطفی یکی از ابعاد بنیادین رشد کودکان و نوجوانان به شمار می رود که نقش تعیین کننده ای در سلامت روان، سازگاری اجتماعی، پیشرفت تحصیلی و شکل گیری شخصیت آنان دارد. این بعد از رشد شامل توانایی شناخت، ابراز و تنظیم هیجان ها، همدلی با دیگران، تعامل اجتماعی موثر و شکل گیری عزت نفس است. در سال های اخیر، توجه پژوهشگران حوزه تعلیم و تربیت به نقش رویکردهای خلاقانه، به ویژه فعالیت های هنری، در تقویت رشد عاطفی دانش آموزان افزایش یافته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هنر، به طور خاص نقاشی و نمایش خلاق، در ارتقای رشد عاطفی دانش آموزان انجام شده است. روش پژوهش از نوع مرور نظام مند بوده و بر اساس چارچوب استاندارد PRISMA انجام شده است. جامعه پژوهش شامل مقالات علمی، پایان نامه ها و گزارش های پژوهشی داخلی و بین المللی منتشرشده تا سال ۲۰۲۵ بود که از پایگاه های معتبر علمی گردآوری شدند. پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، در نهایت ۵۴ مطالعه علمی واجد شرایط شناسایی و وارد مرحله تحلیل نهایی شدند. داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی استخراج، طبقه بندی و تفسیر گردیدند. یافته های پژوهش نشان داد که بیش از ۸۵ درصد مطالعات بررسی شده تاثیر مثبت و معنادار فعالیت های هنری بر رشد عاطفی دانش آموزان را گزارش کرده اند. بر اساس نتایج، مشارکت در نقاشی و نمایش خلاق موجب افزایش خودآگاهی هیجانی (در حدود ۷۸٪ مطالعات)، تقویت مهارت های اجتماعی و همدلی (۸۲٪)، بهبود توانایی بیان احساسات (۷۵٪)، کاهش اضطراب و استرس (۶۹٪) و ارتقای عزت نفس (۷۲٪) در دانش آموزان شده است. همچنین نتایج نشان داد که نمایش خلاق، به دلیل ماهیت تعاملی و مشارکتی خود، در مقایسه با سایر فعالیت های هنری، تاثیر برجسته تری بر توسعه مهارت های ارتباطی و اجتماعی دارد. با وجود نتایج مثبت، محدودیت هایی نظیر تفاوت در روش شناسی مطالعات، تنوع گروه های سنی و فرهنگی نمونه ها و کمبود پژوهش های تجربی بومی در نظام آموزشی ایران مشاهده شد. در مجموع، یافته های این پژوهش تاکید می کند که ادغام هدفمند فعالیت های هنری در برنامه های درسی مدارس، به ویژه در دوره ابتدایی، می تواند به رشد عاطفی و پرورش متوازن شخصیت دانش آموزان کمک شایانی نماید و زمینه ساز تربیت نسلی خلاق، سازگار و برخوردار از سلامت روان باشد.

Keywords:

رشد عاطفی , هنر , نقاشی , نمایش خلاق , مهارت های اجتماعی , خودآگاهی هیجانی , دانش آموزان