طراحی و ارزیابی مدل بلاک چین سبک برای رهگیری کیفیت و اصالت قطعات در زنجیره تامین بنگاه های کوچک و متوسط ایران (مطالعه ی موردی: ایرالکو)

پیچیدگی روزافزون زنجیره های تامین و محدودیت زیرساختی بنگاه های کوچک و متوسط (SME)، فرآیند رهگیری کیفیت و اصالت قطعات را با چالش های جدی مواجه کرده است. فناوری بلاک چین سبک (Lightweight Blockchain) به عنوان نسل جدید بلاک چین با مصرف کم منابع، می تواند راهکاری مناسب برای SMEهای ایرانی فراهم کند. هدف این پژوهش طراحی یک مدل کاربردی مبتنی بر بلاک چین سبک جهت رهگیری کیفیت و اصالت قطعات و تحلیل هزینه–فایده اجرای آن است. پژوهش حاضر با رویکرد ترکیبی (کمی–کیفی) انجام شده و شامل مدل سازی عددی، تحلیل هزینه–فایده (CBA)، و بررسی دیدگاه مدیران SME است. برای بخش کمی، داده های مصنوعی مطابق سناریوهای صنعتی ساخته شد و مدل پذیرش فناوری با روش مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) تحلیل گردید. نتایج نشان داد که شفافیت زنجیره تامین (SCT=0.26)، چابکی زنجیره تامین (SCA=0.19)، قابلیت اعتماد فناوری (TDS=0.24) و آمادگی فناوری (TR=0.21) اثر مثبت بر نیت پذیرش بلاک چین (BIA) دارند، در حالی که پیچیدگی ادراک شده (IC=-0.28) مهم ترین مانع پذیرش است. همچنین، نیت پذیرش اثر معنادار و قوی بر عملکرد زنجیره تامین (SCP=0.69) دارد. نتایج CBA نشان داد اجرای بلاک چین سبک با هزینه اولیه 60 میلیارد ریال در افق 5 ساله توجیه اقتصادی ندارد (NPV≈–42.06)، اما در افق 10 ساله با صرفه جویی تجمعی سالانه، توجیه پذیر و سودآور محدود است (NPV≈2.85 ،B/C=1.05). در جمع بندی، بلاک چین سبک برای SMEها یک گزینه استراتژیک بلندمدت است که در صورت حمایت سیاستی و بهبود بلوغ دیجیتال، می تواند مزایای قابل توجهی در رهگیری، کاهش تقلب، و ارتقای کیفیت ایجاد کند. در این پژوهش، مدل پیشنهادی در قالب یک مطالعه ی موردی در شرکت آلومینیوم ایران (ایرالکو) و با در نظر گرفتن ویژگی های زنجیره تامین آن، از منظر فنی، رفتاری و اقتصادی مورد ارزیابی قرار گرفته است.

Keywords:

بلاک چین سبک , مدیریت زنجیره تامین , رهگیری کیفیت , اصالت سنجی , بنگاه های کوچک و متوسط , رهگیری قطعات.