« بازتعریف اصل منع خودمجرم انگاری در حقوق بین الملل کیفری در پرتو هوش مصنوعی، ادله دیجیتال و همکاری های قضایی فراملی؛ مطالعه تطبیقی رویه دیوان کیفری بین المللی، دادگاه اروپایی حقوق بشر و نظام حقوقی ایران »

چکیده: اصل منع خودمجرم انگاری (Privilege Against Self-Incrimination) یکی از بنیادی ترین تضمین های دادرسی منصفانه و از ارکان اساسی حمایت از حقوق متهم در نظام های حقوقی داخلی و بین المللی است. این اصل که ریشه در حقوق کامن لا دارد، به تدریج در اسناد بین المللی حقوق بشر، رویه دادگاه های بین المللی و قوانین داخلی کشورها جایگاهی تثبیت شده یافته است. با این حال، تحول شتابان فناوری های نوین، به ویژه هوش مصنوعی، کلان داده ها، سامانه های تحلیل الگوریتمی، ادله الکترونیکی، رایانش ابری، رمزنگاری پیشرفته و همکاری های قضایی فراملی، چالش های نوینی را درباره قلمرو، حدود و کارکرد این اصل پدید آورده است. امروزه مراجع تحقیق و تعقیب کیفری با ابزارهایی مواجه اند که امکان استخراج، تحلیل و پردازش حجم گسترده ای از داده های دیجیتال را بدون نیاز به اقرار سنتی فراهم می سازند. در چنین شرایطی، این پرسش مطرح می شود که آیا الزام متهم به ارائه رمز عبور، باز کردن تلفن همراه، دسترسی به داده های رمزگذاری شده یا همکاری در استخراج اطلاعات دیجیتال، مصداق اجبار به خودمجرم انگاری محسوب می شود یا خیر؟ همچنین، استفاده از الگوریتم های هوش مصنوعی در تحلیل رفتار متهمان، ارزیابی ریسک، کشف الگوهای مجرمانه و تولید ادله، چه تاثیری بر تضمین های بنیادین دادرسی منصفانه خواهد داشت؟ پژوهش حاضر با بهره گیری از روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد تطبیقی، ضمن بررسی مبانی نظری اصل منع خودمجرم انگاری، اسناد بین المللی، رویه دیوان کیفری بین المللی، دادگاه اروپایی حقوق بشر، دادگاه های کیفری ویژه و نظام حقوقی ایران را تحلیل می کند. همچنین، آثار فناوری های نوظهور بر مفهوم سنتی این اصل و چالش های ناشی از همکاری های قضایی فرامرزی در جمع آوری و انتقال ادله دیجیتال مورد واکاوی قرار می گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که مفهوم سنتی اصل منع خودمجرم انگاری دیگر پاسخگوی پیچیدگی های عصر دیجیتال نیست و نیازمند بازتعریفی مبتنی بر موازین حقوق بشر، اصل تناسب، شفافیت الگوریتمی، حاکمیت قانون و تضمین نظارت قضایی موثر است. در این راستا، مقاله با ارائه الگویی نوین برای تفسیر و اجرای این اصل، پیشنهادهایی برای توسعه حقوق بین الملل کیفری و اصلاح نظام حقوقی ایران ارائه می دهد.

Keywords:

اصل منع خودمجرم انگاری , حقوق بین الملل کیفری , هوش مصنوعی , ادله دیجیتال , دیوان کیفری بین المللی