نظریه ناهم سنجی بنیادین بیوسیستم ها و سیستم های مصنوعی (BIT)

نظریه ناهم سنجی بنیادین بیوسیستم ها و سیستم های مصنوعی (BIT):

در دهه های اخیر، توسعه شتابان سیستم های مصنوعی، هوش مصنوعی و سامانه های مهندسی شده سبب شده است که مفاهیمی چون «سیستم»، «هوشمندی»، «یادگیری» و «خودتنظیمی» به صورت گسترده و گاه بدون تمایز مفهومی، برای سامانه های زیستی و غیرزیستی به کار روند. این هم پوشانی مفهومی، به ویژه در حوزه هایی چون مدیریت منابع طبیعی، مهندسی اکولوژیک و سیاست گذاری محیط زیست، منجر به اتخاذ رویکردهایی شده است که بیوسیستم ها را به مثابه نسخه هایی پیچیده تر از سیستم های مصنوعی تلقی می کنند؛ رویکردی که در عمل، به شکست های گسترده اکولوژیکی، ناپایداری پروژه ها و تشدید بحران های محیط زیستی انجامیده است. مقاله حاضر با معرفی «نظریه ناهم سنجی بنیادین بیوسیستم ها و سیستم های مصنوعی» (Biosystem Incommensurability Theory – BIT) استدلال می کند که این دو دسته سامانه نه تنها از حیث درجه پیچیدگی، بلکه از منظر هستی شناختی، معرفت شناختی و منطق عملکردی، اساسا غیرقابل قیاس مستقیم اند.نظریه BIT بر این فرض محوری استوار است که بیوسیستم ها دارای منطق درون زاد مبتنی بر خودزایی، تکامل تاریخی، حافظه زیستی انباشتی و پردازش اطلاعات توزیع شده و غیرالگوریتمی هستند؛ در حالی که سیستم های مصنوعی بر پایه طراحی بیرونی، اهداف ازپیش تعریف شده، الگوریتم های صریح و زمان مهندسی شده عمل می کنند. مقاله با استخراج و صورت بندی اصول بنیادین نظریه(Axioms)، نشان می دهد که تلاش برای مدیریت، کنترل یا احیای بیوسیستم ها با منطق سیستم های مصنوعی، منجر به ناپایداری ساختاری و فروپاشی تدریجی سامانه های طبیعی می شود، حتی اگر در کوتاه مدت موفق به نظر برسد.در این چارچوب، ناهم سنجی نه به معنای تفاوت درجه ای، بلکه به معنای فقدان معیار مشترک برای سنجش مستقیم عملکرد، شکست، یادگیری و پایداری در این دو نوع سیستم است. مقاله نشان می دهد که مفاهیمی چون «کنترل»، «بهینه سازی» و «کارایی» که در سیستم های مصنوعی معنا دارند، در بیوسیستم ها باید جای خود را به مفاهیمی چون «هم تکاملی»، «سازگاری زمینه مند» و «پایداری پویا» بدهند. این نظریه با اتکا بر شواهد مستند از شکست پروژه های مهندسی محور در منابع آب، جنگل ها و اکوسیستم های شکننده، به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک، چارچوبی علمی و قابل دفاع برای بازاندیشی در رابطه انسان، فناوری و طبیعت ارائه می دهد.