نقض یک باور رایج جهانی در تاریخ داروسازی: کاربرد الکل برای بیهوش سازی بیماران پیش از رازی با تاکید بر پزشک مصری سینوهه یادداشت علمی (Scientific Note) نویسنده: دکتر محمد قلیجایی دکترای تخصصی مهندسی شیمی دارویی دانشجوی former دکترای تخصصی مهندسی پلیمر های پزشکی گرایش: Drug Delivery Systems

نقض یک باور رایج جهانی در تاریخ داروسازی: کاربرد الکل برای بیهوش سازی بیماران پیش از رازی با تاکید بر پزشک مصری سینوهه یادداشت علمی (Scientific Note)
نویسنده:
دکتر محمد قلیجایی
دکترای تخصصی مهندسی شیمی دارویی
دانشجوی former دکترای تخصصی مهندسی پلیمرهای پزشکی
گرایش: Drug Delivery Systems

چکیده:

در بسیاری از منابع عمومی، آموزشی و حتی برخی متون تاریخ علم، اختراع الکل به محمد بن زکریای رازی نسبت داده می شود. این نسبت دادن، به دلیل تکرار گسترده، به صورت یک باور پذیرفته شده جهانی درآمده است. هدف این یادداشت علمی، نقض تحلیلی این باور رایج و بازخوانی دقیق تر تاریخ کاربرد الکل در پزشکی است. شواهد تاریخی نشان می دهد که الکل قرن ها پیش از دوران رازی، به ویژه در پزشکی مصر باستان، به صورت عملی برای بیهوش سازی نسبی بیماران مورد استفاده قرار می گرفته است. در این میان، سینوهه (Sinuhe)، پزشک درباری مصر باستان، از شراب به عنوان عاملی برای کاهش سطح هوشیاری بیماران در فرآیند درمان بهره می برده است.
تفسیر این کاربرد به عنوان یک شکل ابتدایی و تجربی از بیهوشی دارویی، برای نخستین بار در قالب یک تحلیل مفهومی توسط نویسنده این یادداشت مطرح شده و حاصل یک چالش ذهنی مستقل است. نقش واقعی رازی نه اختراع الکل، بلکه توسعه روش های تقطیر، افزایش خلوص و کاربرد نظام مند آن در پزشکی و داروسازی بوده است.واژگان کلیدیالکل؛ محمد بن زکریای رازی؛ سینوهه؛ بیهوشی در پزشکی باستان؛ تاریخ داروسازی؛ Drug Deliveryمقدمهتاریخ داروسازی مملو از نسبت دادن های ساده سازی شده ای است که گاه به مرور زمان به باورهای تثبیت شده تبدیل می شوند. یکی از این باورهای رایج، نسبت دادن اختراع الکل به محمد بن زکریای رازی است. اگرچه نقش رازی در توسعه شیمی و پزشکی انکارناپذیر است، اما بررسی دقیق تاریخی نشان می دهد که این نسبت دادن از دقت علمی لازم برخوردار نیست.
این یادداشت علمی با هدف بازنگری این برداشت رایج و ارائه یک تفسیر مفهومی نو از کاربرد الکل در پزشکی باستان تدوین شده است.کاربرد الکل در پزشکی مصر باستانشواهد تاریخی نشان می دهد که در مصر باستان، از شراب برای کاهش درد، تضعیف هوشیاری و افزایش تحمل بیماران در مداخلات درمانی استفاده می شده است. سینوهه (Sinuhe)، پزشک درباری مصر باستان، از جمله افرادی است که به طور تجربی اثرات تضعیف کننده شراب را برای بیهوش سازی نسبی بیماران به کار می گرفته است.
اگرچه این کاربرد فاقد چارچوب نظری مدرن بوده، اما از منظر امروزی می توان آن را یکی از نخستین مواجهه های عملی بشر با مفهوم بیهوشی دارویی دانست.بازتعریف نقش محمد بن زکریای رازینقض نسبت اختراع الکل به رازی به معنای نفی جایگاه علمی او نیست. نوآوری واقعی رازی در:
توسعه روش های تقطیر
افزایش خلوص و غلظت الکل
کاربرد نظام مند آن در پزشکی و داروسازینهفته است. این دستاوردها از دیدگاه مهندسی شیمی دارویی، معادل مهندسی و بهینه سازی یک ماده دارویی موجود هستند، نه اختراع آن.نوآوری مفهومی و تقدم ایدهنوآوری این یادداشت در آن است که برای نخستین بار، استفاده سینوهه از شراب به عنوان یک روش هدفمند برای بیهوش سازی نسبی بیماران در قالب یک تحلیل مفهومی مستقل مطرح می شود. این برداشت که الکل در پزشکی مصر باستان نقشی فراتر از یک ماده مصرفی داشته، حاصل یک چالش ذهنی نویسنده بوده و به عنوان یک بازخوانی نو در تاریخ داروسازی و Drug Delivery ارائه می شود.نتیجه گیریاین یادداشت علمی نشان می دهد که نسبت دادن اختراع الکل به محمد بن زکریای رازی نادرست است و شواهد تاریخی از کاربرد الکل برای بیهوش سازی نسبی بیماران، پیش از دوران رازی و به ویژه در پزشکی مصر باستان توسط سینوهه، وجود دارد. اصلاح این برداشت تاریخی می تواند به درک دقیق تر مسیر تکامل داروسازی و نقش واقعی دانشمندان در پیشرفت علم کمک کند.منابع
Porter, R. The Greatest Benefit to Mankind: A Medical History of Humanity. W.W. Norton, 1997.
Nunn, J. F. Ancient Egyptian Medicine. University of Oklahoma Press, 1996.
Levey, M. Early Arabic Pharmacology. E.J. Brill, 1973.
Holmyard, E. J. Alchemy. Penguin Books, 1957.
Sneader, W. Drug Discovery: A History. Wiley, 2005.✅