تاریخچه مددکاری اجتماعی در ایران

تاریخچه مددکاری اجتماعی در ایران
مددکاری اجتماعی به عنوان یکی از حرفه های تخصصی و اثرگذار در حوزه علوم اجتماعی در ایران، مسیر رشد و توسعه ای دیرینه و پربار داشته است. این حرفه با هدف توانمندسازی افراد، گروه ها و جوامع برای حل مسائل فردی و اجتماعی شکل گرفته و هم اکنون جزو رشته های کلیدی در نظام سلامت، رفاه و توسعه اجتماعی کشور شناخته می شود.

مددکاری اجتماعی در ایران حدود ۶۷ سال پیش بنیان گذاری شد. آغاز رسمی آن معمولا به تاسیس مدرسه عالی مددکاری اجتماعی در سال ۱۳۳۷ خورشیدی (۱۹۵۸ میلادی) نسبت داده می شود که نقطه شروع آموزش آکادمیک مددکاری اجتماعی در کشور بود.

از آن زمان، این رشته به تدریج در دانشگاه ها گسترش یافت و امروز به عنوان یکی از حرفه های مهم در حوزه رفاه اجتماعی، سلامت و حمایت های اجتماعی شناخته می شود.

در سال ۱۳۳۷ هجری شمسی (۱۹۵۸ میلادی)، ستاره فرمانفرمائیان، که به عنوان بنیان گذار مددکاری اجتماعی نوین در ایران شناخته می شود، نخستین مدرسه عالی مددکاری اجتماعی را در تهران تاسیس کرد. وی با کسب مدرک تخصصی از دانشگاه UCLA آمریکا و تجربه کاری در سازمان ملل متحد (UN)، اصول و روش های مدرن مددکاری اجتماعی را به ایران معرفی کرد و زمینه شکل گیری حرفه ای حرفه مددکاری اجتماعی در کشور را فراهم ساخت.

ریشه های تاریخی

تاریخ مددکاری اجتماعی در ایران به تحولات اجتماعی و سیاسی قرن چهاردهم شمسی باز می گردد. وقوع جنگ جهانی دوم و اشغال ایران در سال ۱۳۲۰ شمسی، افزایش آگاهی اجتماعی و مشارکت مردم در سرنوشت فردی و ملی را به دنبال داشت که زمینه ساز شکل گیری خدمات اجتماعی سازمان یافته شد. این روند با رویدادهایی نظیر انقلاب مشروطه و ملی شدن صنعت نفت ادامه یافت و توجه جامعه به خدمات اجتماعی افزایش یافت.

نخستین نهادهای آموزشی و آغاز حرفه ای

در دهه ۱۳۳۰ شمسی، تلاش های خانم ستاره فرمانفرمائیان نقش تعیین کننده ای در معرفی و نهادینه سازی مددکاری اجتماعی در ایران داشت. ایشان با فعالیت های علمی و آموزشی خود، زمینه تاسیس نخستین آموزشگاه عالی خدمات اجتماعی تهران را فراهم کردند که در سال ۱۳۳۷ با پذیرش ۲۰ دانشجو در مقطع فوق دیپلم آغاز به کار کرد. رشته این مرکز «خدمات اجتماعی» نام داشت و فارغ التحصیلان آن به عنوان مددکار اجتماعی وارد عرصه حرفه ای می شدند. این رشته در سال های بعد به مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد ارتقا یافت، اما در جریان انقلاب فرهنگی فعالیت های آن متوقف شد.

توسعه آموزش مددکاری اجتماعی

پس از انقلاب اسلامی و بازگشایی دانشگاه ها، رشته خدمات اجتماعی به عنوان یکی از گرایش های علوم اجتماعی در دانشگاه علامه طباطبایی مجددا ارائه شد. با این حال، نیاز روزافزون جامعه به متخصصان حرفه ای، موجب شکل گیری تحول اساسی در آموزش مددکاری اجتماعی شد.

در سال ۱۳۷۰ شمسی و هم زمان با تاسیس دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران، رشته مددکاری اجتماعی به عنوان یکی از اهداف اصلی دانشگاه تعریف گردید و برنامه آموزشی آن با مشارکت اساتید و متخصصان تدوین شد. در تاریخ ۴ مهر ۱۳۷۲ مجوز رسمی اجرای این رشته به عنوان یکی از رشته های شاخه پزشکی صادر شد و از سال ۱۳۷۳ پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی از طریق آزمون سراسری آغاز شد. 

تحصیلات تکمیلی و رشد علمی

با توسعه علمی رشته، دوره کارشناسی ارشد مددکاری اجتماعی در سال ۱۳۷۶ تصویب شد و از سال ۱۳۷۷ پذیرش دانشجو در این مقطع آغاز گردید. نیاز کشور به متخصصان حوزه برنامه ریزی اجتماعی، آموزش و مشاوره تخصصی موجب مطرح شدن راه اندازی مقطع دکتری شد و نهایتا این رشته در **سال ۱۳۸۴** به تصویب وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رسید و از سال ۱۳۸۵ پذیرش دکتری مددکاری اجتماعی آغاز شد.

امروزه مددکاری اجتماعی در ایران با تکیه بر دانش تخصصی و مداخلات حرفه ای، نقش مهمی در پیشگیری از آسیب های اجتماعی، ارتقای سلامت اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی ایفا می کند.


تاریخچه انجمن مددکاران اجتماعی ایران

یکی از بخش های مهم در توسعه حرفه ای مددکاری اجتماعی در ایران، شکل گیری و فعالیت انجمن های حرفه ای و صنفی است، که نقش کلیدی در ارتقای سطح علمی، تقویت حرفه و حمایت از مددکاران اجتماعی دارند.

تشکیل انجمن مددکاران اجتماعی ایران

انجمن مددکاران اجتماعی ایران (Iran Association of Social Workers) به عنوان یکی از مهم ترین نهادهای حرفه ای در حوزه مددکاری اجتماعی در ایران، در سال ۱۹۶۱ میلادی (۱۳۴۰ شمسی) تاسیس شد، که نشان دهنده پیشینه طولانی فعالیت حمایتی و حرفه ای این انجمن در کشور است.

هدف این انجمن، ترویج توسعه حرفه ای، ارائه آموزش های تخصصی، تقویت ارتباطات حرفه ای، دفاع از منافع مددکاران اجتماعی و مشارکت در سیاست گذاری های اجتماعی است. اعضای انجمن از خدماتی مانند آموزش های تخصصی، کارگاه های حرفه ای، شرکت در همایش ها و ارتباط با سازمان ها و افراد حرفه ای بهره مند می شوند.

این انجمن در سال ۲۰۱۲ میلادی به عضویت فدراسیون بین المللی مددکاران اجتماعی (IFSW) نیز درآمد که نشان دهنده تعامل و ارتباط حرفه ای مددکاران اجتماعی ایران با نهادهای بین المللی است.

به این ترتیب، انجمن مددکاران اجتماعی ایران یکی از مهم ترین ارکان توسعه حرفه ای مددکاری اجتماعی در کشور است و در کنار دانشگاه ها و مراکز علمی، به ارتقای دانش، مهارت و جایگاه مددکاران اجتماعی در نظام اجتماعی ایران کمک می کند.