بازده سرمایه گذاری و سود باقیمانده در ارزیابی عملکرد

بازده سرمایه گذاری (Return on Investment – ROI) و سود باقیمانده (Residual Income – RI) دو شاخص مهم در حسابداری مدیریت و ارزیابی عملکرد واحدهای سازمانی هستند که به مدیران کمک می کنند سودآوری و بهره وری سرمایه گذاری ها را به درستی تحلیل کنند.

بازده سرمایه گذاری (ROI) نسبت سود عملیاتی یا درآمد حاصل از یک سرمایه گذاری به میزان سرمایه گذاری انجام شده است و به صورت درصد بیان می شود:

ROI=سود عملیاتیسرمایه گذاری×100ROI = \frac{\text{سود عملیاتی}}{\text{سرمایه گذاری}} \times 100ROI=سرمایه گذاریسود عملیاتی​×100

این شاخص نشان می دهد که هر واحد سرمایه گذاری چقدر بازده ایجاد کرده است و برای مقایسه عملکرد واحدهای مختلف سازمان یا تصمیم گیری درباره تخصیص منابع بسیار کاربردی است. با این حال، ROI محدودیت هایی دارد؛ به عنوان مثال، ممکن است مدیران به جای رشد بلندمدت، بر افزایش سود کوتاه مدت تمرکز کنند تا ROI به ظاهر بالاتر شود.

سود باقیمانده (Residual Income) مفهومی مکمل است که سود واقعی واحد را پس از کسر هزینه سرمایه اندازه گیری می کند. به عبارت دیگر، RI سودی است که پس از تامین بازده مورد انتظار سرمایه، باقی می ماند:

RI=سود عملیاتی−(سرمایه گذاری×هزینه سرمایه)RI = \text{سود عملیاتی} - (\text{سرمایه گذاری} \times \text{هزینه سرمایه})RI=سود عملیاتی−(سرمایه گذاری×هزینه سرمایه)

مزیت استفاده از سود باقیمانده این است که ارزیابی عملکرد را به گونه ای انجام می دهد که تمرکز صرف بر درصد بازده نباشد و واحدهایی که سود مثبت تولید می کنند حتی با ROI پایین تر، تشویق شوند. این روش انگیزه مدیران را برای سرمایه گذاری های ارزش آفرین بلندمدت افزایش می دهد و از محدودیت های ROI جلوگیری می کند.

در محیط های سازمانی مدرن، ترکیب ROI و RI ابزار قدرتمندی برای تصمیم گیری درباره سرمایه گذاری، بودجه بندی و ارزیابی عملکرد مدیران فراهم می کند و به سازمان کمک می کند تا منابع مالی خود را بهینه تخصیص داده و سودآوری کل سازمان را افزایش دهد.