مطالبه خسارات از پزشک زیبایی در موارد خطای پزشکی

دکتر محمدرضا ابری

چکیده
گسترش اعمال پزشکی زیبایی در سال های اخیر، در کنار افزایش تقاضا، موجب افزایش دعاوی ناشی از خطاهای پزشکی در این حوزه شده است. پرسش اصلی این است که در صورت بروز آسیب، چه شرایطی برای مطالبه خسارت از پزشک زیبایی وجود دارد و مبنای مسئولیت پزشک چیست. این مقاله با رویکردی تحلیلی و مستند، مبانی حقوقی مسئولیت پزشک زیبایی، شرایط تحقق خطای پزشکی و انواع خسارات قابل مطالبه را بررسی می کند.

۱. ماهیت حقوقی اعمال پزشکی زیبایی
اعمال پزشکی زیبایی غالبا جنبه درمانی ضروری ندارند و با هدف بهبود ظاهر انجام می شوند. از منظر حقوقی، این ویژگی تاثیر مهمی بر استاندارد مسئولیت پزشک دارد. برخلاف درمان های ضروری که تعهد پزشک غالبا «تعهد به وسیله» است، در بسیاری از اعمال زیبایی، رویه قضایی تمایل دارد پزشک را به تعهدی نزدیک به تعهد به نتیجه ملزم کند؛ به این معنا که انتظار بیمار از نتیجه، نقش پررنگ تری در ارزیابی مسئولیت دارد.

۲. ارکان مسئولیت مدنی پزشک زیبایی
برای مطالبه خسارت از پزشک، تحقق مسئولیت مدنی منوط به وجود سه رکن اصلی است:

الف) خطای پزشکی
خطای پزشکی زمانی محقق می شود که پزشک از موازین علمی، فنی و نظامات پزشکی عدول کند؛ مانند:
- انجام عمل بدون مهارت یا تخصص کافی
- استفاده از تجهیزات یا مواد نامناسب
- عدم رعایت اصول بهداشتی یا استانداردهای حرفه ای
- فقدان یا نقص در «رضایت آگاهانه» بیمار

بر اساس ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی، پزشک در صورت ارتکاب تقصیر، ضامن خسارات وارده است.

ب) ورود ضرر
ضرر می تواند جسمی(مانند نقص عضو، بدشکلی)، مالی (هزینه درمان مجدد) یا معنوی(آسیب به حیثیت، رنج و آلام روحی) باشد. در اعمال زیبایی، خسارت معنوی به ویژه اهمیت ویژه ای دارد، زیرا موضوع عمل مستقیما با ظاهر و اعتمادبه نفس فرد مرتبط است.

ج) رابطه سببیت
باید احراز شود که خسارت وارده نتیجه مستقیم عمل یا ترک فعل پزشک بوده است. این امر معمولا از طریق نظریه کارشناسی پزشکی قانونی اثبات می شود.

۳. نقش رضایت آگاهانه در مسئولیت پزشک
یکی از مهم ترین مباحث در دعاوی پزشکی زیبایی، رضایت آگاهانه بیمار است. رضایت زمانی معتبر است که بیمار:
- از ماهیت عمل
- خطرات احتمالی
- نتایج قابل پیش بینی
به طور شفاف آگاه شده باشد.
عدم ارائه اطلاعات کافی، حتی در صورت مهارت پزشک، می تواند مستقل از خطای فنی موجب مسئولیت مدنی شود.

۴. انواع خسارات قابل مطالبه
در صورت اثبات مسئولیت پزشک زیبایی، بیمار می تواند خسارات زیر را مطالبه کند:
- دیه یا ارش، در صورت آسیب جسمی
- هزینه های درمان و ترمیم
- خسارت معنوی مطابق ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری
- در برخی موارد، خسارت عدم النفع قابل اثبات

نتیجه گیری
با توجه به ماهیت خاص اعمال پزشکی زیبایی، مسئولیت پزشک در این حوزه سنگین تر از درمان های معمول است. رعایت استانداردهای حرفه ای، اخذ رضایت آگاهانه و شفاف سازی انتظارات بیمار، نقش اساسی در پیشگیری از مسئولیت دارد. از سوی دیگر، بیماران نیز در صورت بروز خطای پزشکی، با تکیه بر اصول مسئولیت مدنی و مستندات قانونی، امکان مطالبه کامل خسارات وارده را خواهند داشت.

دکتر محمدرضا ابری