سیر تحولات و تشکیلات گمرک در ایران

مهمترین روادید در این دوره اعطای امتیاز در زمان ناصرالدین شاه به بارون ژولیس بود که کنترل گمرکات ایران را برای 70سال در اختیار بیگانگان قرار میداد، اگر چه این امتیازات به دلیل مخالفتهای گسترده لغو شده-.پس از مشروطیت با اغاز عصر نوین در ایران نیازمند یک ساختار اداری متمرکز و کار امد برای گمرک پیش از پیش احساس شده.نقطه عطف این موضوع در دوره رضا شاه پهلوی با استخدام کارال واشارد بلژیکی در سال 1307خورشیدی رقم خورد وی با استخدام مستشاران بلژیکی تدوین اولین قان World customs organization:سازمان جهانی گمرک

یک سازمان بین المللی دولتی که مقر اصلی آن در بروکسل بلژیک است این سازمان برای گستره کارهایش که توسعه قراردهای بین الملی،اندازه گیری و ابزارهایی برای موضوعاتی چون رده بندی کالا،ارزش گذاری کالا،قواعد مبدا،گرد اوری عواید گمرکی ،امنیت زنجیره تامین ،تسهیلات گمرکی بین المللی را برعهد دارد.ون جامع گمرک در ایران رقم خورد

سیرتحولات و تشکیلات گمرک در ایران

*1-دوران باستان و پیش از اسلام هخامنشینان –تا ساسانیان"

*هخامنشینان دراین دوره برای اولین بار یک سیستم مالیاتی و عوارض منظم به نام باج یا حقوق گمرک برای کالاهای وارداتی در مرزها وصول میشد.باجگیریا باجدار مسئول جمع آوری این عوارض بوده اند.

*ساسانیان با رونق جاده ابریشم تشکیلات منظم تری ایجاد شد ه" یک دهم ارزش کالا که در بعضی از منابع نیم درصد ارزش کل کالا عوارض دریافت میکردند.

*2-دوران اسلامی تا پایان صفویه"

*در دوران اسلامی سیستم مالیاتی به صورت خراج تا صفویه ادامه داشته

*دوران صفویه با اوج گیری تجارت به ویژه از طریق جاده ابریشم تشکیلات گمرک پررنگ تر شده عناوینی مانند شاهسوند یا میر شاب برای افرادی به کار میرفت که مسئولیت نظارت بر بازار ،ورود و خروج کالا و اخذ عوارض گمرکی را به عهده داشتندکه در بنادر مهمی مانند بندر عباس نیزادارات گمرکی فعال بوده اند.

*3-دوره قاجار"

دگرگونی در این دوره به بالاترین حد خود برای گمرک در ایران بوده است.

*4-حکومت فتحعلی شاه تا محمد شاه"

سیستم گمرکی بسیار پراکنده سنتی و فاسد بوده هر استان یا شهرستان به صورت جداگانه حاکمان محلی اداره میشده

*5-دوره ناصرالدین شاه(1872م) که امتیاز نامه بوده است که انحصار تمامی امور گمرکی ایران برا ی70سال به بیگانگان داده میشده،البته قابل ذکر است که به طور کامل اجرا نشده

*امتیاز به لازارپولیاکوف (1898م) در عمل کنترل گمرکات شمال ایران به یک تاجر روسی واگذار شده.

*تاسیس اداره گمرک ایران در سال (1901م) با نفوذ روس و انگلیس در دولت ایران با استخدام مستشاران بلژیکی یک اداره کل گمرکات متمرکز تاسیس شده که این اغاز کار متمرکز سازی تشکیلات گمرک در ایران بوده

*6-دوران پهلوی : نوسازی و تشکیلات گمرک مدرن: رضا شاه پهلوی (1307)استخدام کارال واشاردبلژیکی به عنوان ریئس کل گمرک ایران و همچنیین تدوین اولین قانون جامعه در سال 1310و همچنین ایجاد ساختار ادارای منسجم- آموزش ماموران گمرک و استانداردسازی در رویه ها. اگرچه مستشاران بلژیکی در سال1314 ایران را ترک کرده اند اما ساختار ایجاد شده پایدار مانده است

الحاق ایران به کنوانسیون بین المللی تعرفه تجارات9(GATT) درسال 1347که هماهنگی با استانداردهای جهانی افزایش یافته

*7-دوران جمهوری اسلامی از سال 1357تا کنون

*سالهای اولیه انقلاب ملی شدن گمرک با هدف حذف هر گونه وابستگی به نظام پیشین تاکید بر خود کفایی و کنترل واردات دوره پس از جنگ تحمیلی" تغییر تدریجی نقش گمرک از یک نهاد کنترلی – مالیاتی به یک تسهیل گر تجاری . عضویت سازمان جهانی تجارت)که باعث شفافیت سازی تعرفه گذاری منطقی و تسهیل تجارت . WTO) در

جمع بندی نهایی از سنتی به مدرن از غیر متمرکز به متمرکز و از وابستگی به استقلال*