مددکاری اجتماعی فرهنگی

مددکاری اجتماعی فرهنگی رویکردی است که با درک ارزش ها و باورهای فرهنگی، به توانمندسازی افراد و حل مسائل اجتماعی می پردازد.

مددکاری اجتماعی فرهنگی یکی از رویکردهای بنیادین و رو به گسترش در حرفه مددکاری اجتماعی است که بر پیوند عمیق میان مسائل اجتماعی و زمینه های فرهنگی تاکید دارد. این حوزه از مددکاری بر این باور استوار است که هیچ مسئله اجتماعی را نمی توان جدا از فرهنگ، ارزش ها، باورها، هنجارها، زبان و سبک زندگی افراد و جوامع درک یا حل کرد. از این رو، مددکاری اجتماعی فرهنگی تلاش می کند مداخلات اجتماعی را به گونه ای طراحی و اجرا کند که با بافت فرهنگی جامعه هدف هماهنگ، معنادار و پایدار باشد.

در تعریف حرفه ای، مددکاری اجتماعی فرهنگی فرایندی آگاهانه و نظام مند است که در آن مددکار اجتماعی با شناخت و احترام به تنوع فرهنگی، به توانمندسازی افراد، گروه ها و جوامع برای مواجهه موثر با چالش های اجتماعی، کاهش نابرابری ها و ارتقای کیفیت زندگی می پردازد. در این رویکرد، فرهنگ نه یک مانع، بلکه یک منبع و ظرفیت مهم برای حل مسئله و ایجاد تغییر اجتماعی تلقی می شود.

اهمیت مددکاری اجتماعی فرهنگی از آن جا ناشی می شود که بسیاری از آسیب ها و مسائل اجتماعی ریشه در تعارضات فرهنگی، نادیده گرفتن هویت های اجتماعی، تبعیض، حاشیه نشینی و عدم درک متقابل میان گروه های مختلف دارند. مددکار اجتماعی فرهنگی با پرهیز از نگاه یکسان ساز و کلیشه ای، تلاش می کند واقعیت زندگی مددجویان را از درون تجربه زیسته آنان بفهمد و بر همان اساس مداخله کند. این امر موجب افزایش اعتماد، مشارکت فعال مددجویان و اثربخشی بیشتر خدمات اجتماعی می شود.

مددکاری اجتماعی فرهنگی نقش مهمی در جوامع چندفرهنگی، جوامع در حال گذار و کشورهایی با تنوع قومی، زبانی و مذهبی ایفا می کند. در چنین جوامعی، سیاست ها و برنامه های اجتماعی اگر بدون توجه به بافت فرهنگی طراحی شوند، نه تنها موفق نخواهند بود، بلکه گاه می توانند به تشدید نابرابری ها و مقاومت اجتماعی منجر شوند. مددکار اجتماعی فرهنگی با تحلیل ساختارهای قدرت، روابط اجتماعی و الگوهای فرهنگی، به اصلاح این روند کمک می کند و زمینه گفت وگو، همزیستی و انسجام اجتماعی را فراهم می سازد.

از منظر حرفه ای، مددکاری اجتماعی فرهنگی مستلزم برخورداری مددکار از شایستگی های فرهنگی است. این شایستگی ها شامل خودآگاهی فرهنگی، شناخت پیش فرض ها و تعصبات شخصی، توانایی برقراری ارتباط بین فرهنگی و احترام عملی به ارزش های مددجو است. مددکار اجتماعی فرهنگی نه در مقام قضاوت، بلکه در جایگاه همراه و تسهیل گر ظاهر می شود و به جای تحمیل راه حل، به تقویت ظرفیت های درونی فرد و جامعه می پردازد.

در ایران، مددکاری اجتماعی فرهنگی از جایگاه ویژه ای برخوردار است؛ زیرا جامعه ایرانی دارای تنوع فرهنگی، قومی و محلی گسترده ای است و هم زمان با تغییرات اجتماعی، اقتصادی و نسلی مواجه است. مسائل مرتبط با خانواده، جوانان، سالمندان، مهاجرت، فقر، اعتیاد و حاشیه نشینی بدون در نظر گرفتن زمینه های فرهنگی قابل فهم و مداخله موثر نیستند. در این میان، مددکاری اجتماعی فرهنگی می تواند پلی میان دانش تخصصی مددکاری و واقعیت های فرهنگی جامعه ایرانی ایجاد کند.

کاربردهای مددکاری اجتماعی فرهنگی در حوزه های مختلفی مانند مراکز خدمات اجتماعی، مدارس، دانشگاه ها، محلات، سازمان های مردم نهاد، نهادهای خیریه و برنامه های توسعه محلی قابل مشاهده است. در تمامی این عرصه ها، توجه به فرهنگ موجب می شود مداخلات اجتماعی از سطح اقدامات مقطعی فراتر رفته و به تغییرات پایدار و درون زا منجر شوند. فرهنگ در این رویکرد نه تنها زمینه عمل مددکار، بلکه بخشی از راه حل است.

مددکاری اجتماعی فرهنگی را می توان رویکردی دانست که حرفه گرایی مددکاری اجتماعی را با درک عمیق انسانی و فرهنگی پیوند می زند. این رویکرد به ما یادآوری می کند که انسان ها صرفا حامل مشکل نیستند، بلکه حامل معنا، تاریخ، هویت و فرهنگ اند. هر مداخله اجتماعی که این واقعیت را نادیده بگیرد، محکوم به سطحی بودن و ناپایداری است. مددکاری اجتماعی فرهنگی با تکیه بر این فهم، راهی برای مداخله اخلاقی، موثر و متناسب با زیست جهان انسان معاصر فراهم می آورد.

مددکاری اجتماعی–فرهنگی شاخه ای از مددکاری اجتماعی است که بر تعامل میان مسائل اجتماعی و عوامل فرهنگی تمرکز دارد و هدف آن توانمندسازی افراد، گروه ها و جوامع با در نظر گرفتن ارزش ها، باورها، هنجارها و سبک زندگی فرهنگی آنان است.

 تعریف دقیق تر

مددکاری اجتماعی فرهنگی فرایندی حرفه ای است که در آن مددکار با شناخت عمیق از **فرهنگ، سنت ها، زبان، هویت و زمینه اجتماعی افراد** تلاش می کند به حل مشکلات اجتماعی، کاهش نابرابری ها و ارتقای کیفیت زندگی کمک کند؛ به گونه ای که مداخلات با فرهنگ جامعه هدف **سازگار، محترمانه و اثربخش** باشند.

 ویژگی های اصلی

- توجه به نوع فرهنگی و احترام به تفاوت ها 

- پرهیز از تحمیل ارزش های فرهنگی مددکار به مددجو 

- استفاده از ظرفیت های فرهنگی جامعه در حل مسائل 

- تقویت هویت فردی و جمعی 

 اهداف

- توانمندسازی فرهنگی و اجتماعی افراد و گروه ها 

- پیشگیری از آسیب های اجتماعی با رویکرد فرهنگی 

- تقویت انسجام اجتماعی و همبستگی فرهنگی 

- حمایت از گروه های آسیب پذیر در بستر فرهنگی خود 

 حوزه های کاربرد

- مراکز فرهنگی و اجتماعی 

- مدارس و دانشگاه ها 

- محله ها و جوامع محلی 

- سازمان های مردم نهاد (NGOها) 

- کار با اقلیت های قومی، مهاجران و گروه های خاص فرهنگی