از ارزشیابی نمره محور تا بازخورد یاددهنده: ضرورت تغییر نگاه در آموزش ابتدایی
ارزشیابی یکی از موثرترین و درعین حال حساس ترین مولفه های فرایند آموزش است. در نظام های آموزشی سنتی، ارزشیابی اغلب به نمره دهی تقلیل یافته و نقش آن بیشتر در قضاوت عملکرد دانش آموز خلاصه شده است. این رویکرد، به ویژه در دوره ابتدایی، می تواند به تضعیف انگیزش درونی، افزایش اضطراب تحصیلی و شکل گیری نگرش منفی نسبت به یادگیری منجر شود. در مقابل، رویکردهای نوین تعلیم وتربیت، ارزشیابی را بخشی از فرایند یادگیری و ابزاری برای رشد می دانند، نه صرفا معیاری برای سنجش.
در ارزشیابی یاددهنده، تمرکز از «نتیجه» به «فرایند» منتقل می شود. بازخوردهای توصیفی، به دانش آموز کمک می کند نقاط قوت و زمینه های قابل بهبود خود را بشناسد و در مسیر یادگیری فعالانه مشارکت کند. چنین بازخوردی، زمانی اثربخش است که دقیق، قابل فهم و ناظر بر تلاش فردی کودک باشد، نه مقایسه او با دیگران. این شیوه، حس شایستگی و خودکارآمدی را در دانش آموز تقویت می کند.
نقش معلم در این چارچوب، از ارزیاب صرف به راهنمای یادگیری تغییر می یابد. معلم با مشاهده مستمر عملکرد دانش آموز، شواهد یادگیری را جمع آوری کرده و بر اساس آن، تصمیم های آموزشی آگاهانه اتخاذ می کند. ارزشیابی در این نگاه، ابزاری برای تنظیم تدریس و حمایت از یادگیری است، نه ابزاری برای حذف یا برچسب گذاری.
مطالعات نشان می دهد کلاس هایی که در آن ها ارزشیابی توصیفی و بازخورد سازنده به کار گرفته می شود، از سطح تعامل بالاتر و یادگیری عمیق تری برخوردارند. دانش آموزان در چنین محیطی، یادگیری را فرایندی پویا و قابل بهبود می دانند. در نهایت، گذار از ارزشیابی نمره محور به بازخورد یاددهنده، گامی اساسی در جهت انسانی تر شدن آموزش ابتدایی و تحقق یادگیری معنادار است.