پیامدهای خانوادگی پدر حاضر اما غایب

بنام خدا

پیامدهای خانوادگی «پدر حاضر اما غایب» no:04

اصطلاح «پدر حاضر اما غایب» Present but Absent Father)) به مردی اشاره دارد که از نظر فیزیکی در خانه حضور دارد، اما از نظر عاطفی، شناختی و مشارکتی غایب است. این پدیده در دهه های اخیر به ویژه در جوامعی که فشارهای اقتصادی، نقش های جنسیتی سنتی و سبک های فرزندپروری اقتدارگرایانه رایج است، افزایش یافته است. پژوهش ها نشان می دهد که این نوع غیبت، به دلیل «ابهام» و «تناقض»، پیامدهایی عمیق تر از غیبت کامل پدر دارد؛ زیرا کودک و همسر با فردی مواجه اند که هست، اما در عمل نیست.

۱. پیامدهای عاطفی و روان شناختی بر کودکان

۱–۱ : ناایمنی دلبستگی مطالعات مبتنی بر نظریه دلبستگی (Bowlby, Ainsworth) نشان می دهد که کودکان برای شکل گیری دلبستگی ایمن نیازمند پاسخ دهی عاطفی، تماس چشمی، همدلی و حضور ذهنی والدین هستند. پدر غایب عاطفی، حتی اگر هر روز در خانه باشد، این نیاز را برآورده نمی کند و کودک معمولا به سمت یکی از الگوهای زیر می رود: - دلبستگی اجتنابی: کودک یاد می گیرد نیازهایش را پنهان کند، چون پاسخی دریافت نمی کند.

- دلبستگی دوسوگرا: کودک بین امید و ناامیدی نوسان دارد و رفتارهای چسبنده یا مضطرب نشان می دهد.

- دلبستگی آشفته: در مواردی که پدر حضور دارد اما رفتارهای غیرقابل پیش بینی، سرد یا تحقیرآمیز دارد.

2-1 :کاهش عزت نفس و ارزشمندی : کودک از طریق نگاه والدین، ارزش خود را می فهمد. وقتی پدر در خانه است اما به کودک توجه نمی کند، کودک این پیام را دریافت می کند: «من ارزش توجه ندارم.» این پیام درونی شده، در نوجوانی و بزرگسالی به شکل های زیر بروز می کند:

- خودکم بینی - حساسیت به طرد - نیاز افراطی به تایید - یا برعکس، خودنمایی و جبران گری افراطی

3–1: مشکلات تنظیم هیجان :پژوهش ها نشان می دهد کودکانی که یکی از والدین از نظر عاطفی در دسترس نباشد ، در مهارت های زیر ضعف بیشتری دارند:

- مدیریت خشم - تحمل ناکامی - توانایی آرام سازی خود - بیان سالم احساسات زیرا این مهارت ها در تعامل روزمره با والدین شکل می گیرد، نه در حضور فیزیکی صرف.

4-1 :افزایش احتمال مشکلات رفتاری مطالعات طولی نشان داده اند که پدران غایب عاطفی با افزایش احتمال موارد زیر مرتبط اند: - پرخاشگری - رفتارهای ضداجتماعی - افت تحصیلی - مصرف مواد در نوجوانی - وابستگی های ناسالم عاطفی این پیامدها ناشی از ترکیب «خلا عاطفی»، «نبود الگوی مردانه سالم» و «فقدان مشارکت تربیتی» است.

۲. پیامدهای خانوادگی و زناشویی

۲–۱: فرسودگی عاطفی مادر در خانواده هایی که پدر حضور دارد اما مشارکت نمی کند، مادر معمولا بارهای زیر را به تنهایی به دوش می کشد: - بار عاطفی - بار تربیتی - بار تصمیم گیری - بار مدیریت خانه این وضعیت به «فرسودگی والدگری» (Parental Burnout) منجر می شود که پیامدهای آن شامل افسردگی، تحریک پذیری، کاهش صمیمیت زناشویی و کاهش کیفیت رابطه با فرزندان است.

۲–۲: کاهش صمیمیت و افزایش فاصله زناشویی پژوهش ها نشان می دهد که نبود حضور ذهنی پدر، رابطه زوجین را به سمت الگوهای زیر سوق می دهد: - ارتباط حداقلی و وظیفه محور - کاهش گفت وگوهای عاطفی - افزایش سوءتفاهم - شکل گیری چرخه «انتقاد–کناره گیری» - کاهش رضایت جنسی و عاطفی در بسیاری از موارد، مادر احساس می کند «تنهاست در حالی که تنها نیست»؛ احساسی که از نظر روان شناختی بسیار فرساینده است.

3-2: تغییر نقش ها و بی تعادلی قدرت وقتی پدر از نظر عاطفی غایب است، مادر ناچار می شود نقش های بیشتری را بر عهده بگیرد. این امر به مرور باعث: - تغییر توازن قدرت - کاهش اقتدار واقعی پدر - افزایش تنش های تربیتی - شکل گیری اتحادهای ناسالم (مثلا اتحاد مادر–فرزند علیه پدر) می شود.

۳. پیامدهای اجتماعی و هویتی بر فرزندان

۳–۱. اختلال در شکل گیری هویت جنسیتی پدر یکی از منابع اصلی برای شکل گیری هویت جنسیتی سالم است. در نبود حضور عاطفی پدر: - پسران ممکن است بین «خشونت» و «انفعال» نوسان کنند. - دختران ممکن است در روابط عاطفی آینده، به سمت مردان سرد، بی توجه یا کنترل گر جذب شوند، چون این الگو برایشان آشناست

۳–۲. کاهش مهارت های اجتماعی پژوهش ها نشان می دهد کودکانی که پدر درگیر و پاسخ گو ندارند، در مهارت های زیر ضعف بیشتری دارند:

- جرات مندی - حل تعارض - اعتماد اجتماعی - همکاری و مشارکت زیرا پدر معمولا نقش مهمی در «اجتماعی سازی» کودک دارد

۳–۳. افزایش آسیب پذیری در روابط عاطفی آینده فرزندان پدران غایب عاطفی، در بزرگسالی بیشتر با مشکلات زیر مواجه می شوند: - ترس از صمیمیت - انتخاب شریک های عاطفی نامناسب - تکرار الگوی پدر - یا تلاش افراطی برای جبران آن این چرخه، اگر آگاهانه شکسته نشود، به نسل بعد منتقل می شود.

۴. پیامدهای ساختاری بر نظام خانواده

4-1 : کاهش انسجام خانواده خانواده ای که یکی از اعضای کلیدی اش «حاضر اما غایب» است، به تدریج انسجام خود را از دست می دهد. نشانه های آن: - نبود فعالیت های مشترک - نبود گفت وگو - نبود تصمیم گیری جمعی - افزایش سکوت، سردی و فاصله

2-4 : افزایش تعارضات پنهان در چنین خانواده هایی، تعارض ها معمولا آشکار نمی شوند، بلکه به شکل های زیر بروز می کنند: - کنایه - سکوت - بی تفاوتی - دوری عاطفی - رفتارهای منفعل–پرخاشگرانه این تعارضات پنهان، سلامت روان همه اعضا را تحت تاثیر قرار می دهد

3-4: انتقال بین نسلی الگو پژوهش های بین نسلی نشان می دهد که الگوی «پدر غایب» معمولا در نسل بعد تکرار می شود، مگر اینکه فرد آگاهانه آن را بشکند. پسران معمولا همان الگو را بازتولید می کنند. دختران معمولا همان الگو را انتخاب می کنند.

۵. چرا «حاضر اما غایب» بودن آسیب زاتر از «غیبت کامل» است؟

پژوهش ها نشان می دهد که ابهام، تناقض و انتظار برآورده نشده، آسیب زاتر از نبود کامل است. وقتی پدر نیست، کودک و مادر تکلیف خود را می دانند. اما وقتی پدر هست و نیست، ذهن کودک و همسر دائما درگیر پرسش های زیر است:

- چرا توجه نمی کند - آیا من کافی نیستم - آیا مشکل از من است - آیا دوست داشتنی نیستم این «ابهام» یکی از مخرب ترین عوامل روان شناختی در خانواده است.

۶. جمع بندی

پدر حاضر اما غایب، یکی از پدیده های مهم و رو به رشد در روان شناسی خانواده است. پیامدهای آن: - عاطفی - شناختی - رفتاری - هویتی - زناشویی - ساختاری - بین نسلی است و اگر درمان نشود، چرخه ای از سردی، ناایمنی و آسیب را در خانواده تثبیت می کند بنابراین توجه به این پدیده و از بین بردن آن ضرورتی است که برای حفظ خانواده ایرانی بیش از پیش مهم بنظر می رسد

با احترام -روشن ضمیر

بهمن 1404