مدیریت فرد بدقلق در سازمان ها(بخش ۱)

حدیث: بداخلاقی توبه پذیر نیست

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به امام علی علیه السلام فرمودند:

یا علی، لکل ذنب توبه الا سوء الخلق فان صاحبه کلما خرج من ذنب دخل فی ذنب.

ای علی، هرگناهی توبه ای دارد جز بداخلاقی، زیرا هرگاه انسان بداخلاق از گناهی خارج می شود (توبه می کند)، به گناه دیگری دچار می شود. بحارالانوار، ج 77، ص 48

تعریف فرد بدقلق:

در مدیریت منابع انسانی در سازمانها، هرگاه فردی عملکرد عالی اما رفتاری ضعیف داشته باشد بعنوان فرد بد قلق شناخته میشود.

مفهوم کلمه بدقلق برابر با بهانه گیر و بدخو بودن است. در عمومیت از کلمه بدقلق بنوعی می توان تعابیری همچون اخمو، بداخلاق، بد خلق، بدخو، و ترشرو نیز داشت. لذا فرد بد قلق منحصرا فردی را می گویند که دچار مشکل بهانه گیری و بداخلاقی گردیده است. وی فردی است که با توجه به حمل مشکلات درونی و روانی ، داشتن تعامل مثبت با دیگران برایش سخت بوده و باعث ایجاد موانع و چالشهایی در محیط کار خود و سازمان می گردد. این قبیل افراد عموما در سازمان ها عملکرد خوبی نداشته و برخورد با آنان دشوار می باشد، و یا به سختی می توان با آن ها کنار آمد. البته باید توجه داشت که هنگامی که با افراد بدقلقی روبه رو می شوید که در مسند قدرت هم هستند، مثل کارمند سفارش شده، مدیر، پدر و مادر یا فردی مسن تر از خودمان، دارا بودن آمادگی کامل قبلی در کنترل لحظه ای شرایط، بسیار سودمند خواهد بود. لذا در کنار مدیر جسور و خلاق، یک نفر اهل محاسبه و اهل آنالیز در مجموعه شاید بعنوان مشاور نیز باید باشد تا با دقت نظر در گفتگو و تعامل پیش آمده با فرد بدقلق، در صورت نیاز آموزش آداب و معاشرت سازمانی و اداری و نیز استفاده از کلمات و جملات محترمانه را بعنوان گام اول بکارگیری آن فرد در سازمان سرلوحه خود قرار دهد . از اینروست که مثل عامیانه " فاز و نول سیمی با یک روکش پلاستیکی، جهان را روشن می کند" اینجا می تواند خودنمایی کند.

کارمندان بدقلق و ناسازگار در سازمانها چه کسانی هستند؟

با نگاهی کلی و خلاصه می توان چنین بیان داشت که :در گستره ی وسیع اخلاق ها و رفتارهای انسانی همیشه افرادی هستند که کنار آمدن با آنان مشکلتر از دیگران است. گاها در برخی از سازمانها شاهد حضور کارمندی ناسازگار هستیم که همیشه عصبانی است و تمام ایده ها را به سرعت رد می کند یا کارمندی که مدام در حال نق زدن بوده و اکثر مواقع با بیشتر مردم مشکل دارد و باعث میشود اغلب کارمندان یک سازمان از مواجهه با این کارمندان بد قلق دوری کنند. لذا مدیر یا رییس سازمان باید مدیریت کارمندان بدقلق را به عنوان بخشی از مهارتهای ویژه، موثر و مهم خود با بهره گیری از روش های قابل بازخورد، سرلوحه عمل خود قرار داده و با افراد بدقلق بگونه ای خاص رفتار نماید و براین حقیقت باور داشته باشد که بدقلقی کارمند یک نوع رفتار است و باید مهارت برخورد با کارمند بدقلق و کنترل آنان را داشته باشند و از انتخاب راحت ترین شیوه یعنی با حذف صورت مسئله برای خود، و ترجیح دادن به حذف کارمند بدقلق دوری نمایند. اگرچه برخی اوقات خطر نتیجه ی عکس دادن کوشش مدیر به چشم می خورد ، از این رو باید قبل از هر گونه اقدام، نهایت دقت در انتخاب نوع رفتار خود با کارمندان بد قلق را به خرج دهند. اکثرا بر این واقف هستیم که، در اکثر سازمانها تقریبا همه مدیران تجربه کار با حداقل یک کارمند بدقلق یا افراد سخت توام با شخصیت منفعل مهاجم را دارند. در سازمان از این افراد بعنوان Difficult People یاد می شود. در ادبیات سازمانی و علم روانشناسی چنین اشخاصی از نظر اخلاقی بررسی نمی شوند بلکه بیشتر از این جنبه مورد ارزیابی قرار می گیرند که این افراد چه موانع درونی دارند که نمی توانند با دیگران تعامل مثبتی داشته باشند و در سازمان ها چه مشکلاتی را ایجاد می کنند. این قبیل کارمند عموما در سازمان ها عملکرد خوبی ندارد، یا برخورد با آن دشوار است، یا به سختی می توان با آن ها کنار آمد. آن چیزی را که از آن ها انتظار می رود، انجام نمی دهند، یا به صورت عمدی با تاخیر یا ناقص انجام می دهند. کارکنان بدقلق دارای نوعی اختلال شخصیتی هستند که می توان آن را علت زیربنایی و روانشناسی رفتار چنین کارکنانی دانست.

تعریف شخصیت منفعل-مهاجم (passive-aggressive)

شخصیت منفعل-مهاجم یکی از انواع شخصیت هایی است که در روانشناسی افراد بدقلق مورد بررسی قرار می گیرد. افرادی که دارای این شخصیت هستند بسیار منفی گرا می باشند و نسبت به همه فرادستان خود ناراضی اند. زمانی که این شخصیت در فرد به یک اختلال شخصیتی تبدیل شود، این افراد بسیار ناراضی تر نیز می شوند. آنان همیشه فکر و ذکرشان این است که چرا به آنان توجه نمی شود و با انان در محیط کار به خوبی رفتار نمی شود. همین طور چرا مانند دیگران در سازمان ترفیع نمی یابند؟ کسی که دچار چنین اختلال شخصیتی شود همیشه نسبت به مراجع قدرت موضع خواهد گرفت. این افراد فقط به دادن نظرات منفی خود در کلام بسنده نمی کنند، بلکه در اعمال خود نیز کارهای منفی در برابر گروه ها و اشخاص قدرتمند نشان خواهند داد. چنین شخصی خشم خودش را به صورت غیر مستقیم و تخریب گرایانه در برابر دیگران به کار می برد. آنان احساس می کنند که کسی نمی تواند آن ها را درک کند. اگر بخواهم توصیفی از آنان ارائه دهم باید بگویم آنان ماشین شکایت هستند.

علائم شخصیت منفعل-مهاجم

انتقاد کردن از دیگران به صورت افراطی و بیش از حد زیاد

نگاه دیگران را به هیچ وجه نمی پذیرند

به تعویق انداختن کارها و انفعالی عمل کردن

ناقص انجام دادن کارها به صورت عمدی

شوخ طبعی بالا در نگاه اول

هدف آنان تخریب دیگران است

همه کاری برای سرزنش کردن دیگران می کنند

کینه ای بودن

لجوج بودن به صورت بسیار بالا

احساس حسادت همیشگی نسبت به دیگران

نافرمان بودن به صورت افراطی

v چرا شخصیت منفعل-مهاجم در افراد بدقلق شکل می گیرد؟

شخصیت منفعل –مهاجم می تواند علامت چندین اختلال روانی باشد. اما به نظر نمی رسد این رفتار خود به تنهایی، یک وضعیت بهداشت روان متمایز باشد. این نوع رفتار می تواند بر توانایی فرد در ایجاد و حفظ روابط سالم تاثیر بگذارد و باعث ایجاد مشکل در محل کار شود. با این حال، روش هایی برای مدیریت رفتار منفعل -مهاجم وجود دارد. این روش ها کمک می کند تا تاثیر منفی بر کیفیت زندگی کاهش پیدا کند.

علل شکل گیری چنین شخصیتی به دوران کودکی فرد بر می گردد. احتمالا این افراد بسیار با والدین خود چالش داشته اند. آنان در کودکی احساس کرده اند مورد بی توجهی و مجازات­ های شدید از سوی والدین قرار گرفته اند، لذا عزت نفس این افراد از همان دوران پایین می آید.