بنیان گذار مددکاری اجتماعی نوین در ایران

ستاره فرمانفرمائیان؛ بنیان گذار مددکاری اجتماعی نوین در ایران 

 تاسیس نخستین مدرسه عالی مددکاری اجتماعی در سال ۱۳۳۷

مددکاری اجتماعی نوین در ایران با نام ستاره فرمانفرمائیان پیوندی ناگسستنی دارد.

 در تاریخ تحولات اجتماعی و رفاهی کشور، کمتر شخصیتی را می توان یافت که نقش او تا این اندازه بنیادین، ماندگار و ساختارآفرین باشد.

 در سال ۱۳۳۷ هجری شمسی، برابر با ۱۹۵۸ میلادی، ستاره فرمانفرمائیان با تاسیس نخستین مدرسه عالی مددکاری اجتماعی در تهران، نقطه عطفی در مسیر حرفه ای سازی حمایت اجتماعی، آموزش علمی مددکاران و نهادینه شدن نگاه مدرن به مسائل اجتماعی در ایران رقم زد. این اقدام، آغازگر دوره ای تازه در مواجهه علمی با فقر، نابرابری، آسیب های اجتماعی و نیازهای انسانی در جامعه ایرانی بود.

پیش از این تاریخ، فعالیت های حمایتی در ایران عمدتا بر پایه سنت های خیریه ای، کمک های داوطلبانه و نیکوکاری فردی استوار بود. اگرچه این فعالیت ها ریشه در فرهنگ دینی و اجتماعی جامعه داشتند، اما فاقد پشتوانه نظری، آموزش دانشگاهی و نظام حرفه ای مشخص بودند. مددکاری اجتماعی به عنوان یک رشته علمی، هنوز جایگاه روشنی در ساختار آموزش عالی و نظام رفاه اجتماعی کشور نداشت. در چنین شرایطی، ورود اندیشه ای نو و علمی به این حوزه ضرورتی انکارناپذیر به شمار می رفت.

ستاره فرمانفرمائیان از جمله زنانی بود که با نگاهی فراتر از زمانه خود، مسیر تازه ای را انتخاب کرد. او تحصیلات تخصصی خود را در دانشگاه کالیفرنیا در لس آنجلس، UCLA، یکی از معتبرترین مراکز آموزش مددکاری اجتماعی و رفاه اجتماعی در جهان، به پایان رساند. تحصیل در این دانشگاه، او را با جدیدترین نظریه ها، روش ها و رویکردهای مددکاری اجتماعی آشنا ساخت. در این دوره، فرمانفرمائیان با مفاهیمی چون عدالت اجتماعی، توانمندسازی، مداخله حرفه ای، سیاست اجتماعی و مسئولیت دولت در قبال رفاه شهروندان آشنا شد؛ مفاهیمی که بعدها شالوده اصلی فعالیت های او در ایران را شکل دادند.

علاوه بر تحصیلات دانشگاهی، تجربه کاری ستاره فرمانفرمائیان در سازمان ملل متحد نقش تعیین کننده ای در شکل گیری نگاه کلان و ساختاری او به مسائل اجتماعی داشت. فعالیت در سازمان ملل به او آموخت که آسیب های اجتماعی ریشه در ساختارهای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی دارند. این تجربه بین المللی، او را به این باور رساند که مددکاری اجتماعی بدون پیوند با برنامه ریزی اجتماعی، سیاست گذاری رفاهی و توسعه انسانی، نمی تواند به نتایج پایدار دست یابد.

بازگشت فرمانفرمائیان به ایران، با دغدغه انتقال این دانش و تجربه به جامعه ای همراه بود که بیش از هر زمان دیگر به آن نیاز داشت. او به خوبی دریافته بود که برای پاسخ موثر به مسائل اجتماعی، باید نیروی انسانی متخصص تربیت شود. همین اندیشه، به تاسیس نخستین مدرسه عالی مددکاری اجتماعی در تهران انجامید. مدرسه ای که نه تنها یک مرکز آموزشی، بلکه هسته اولیه شکل گیری یک حرفه علمی و اجتماعی در ایران بود.

مدرسه عالی مددکاری اجتماعی که در سال ۱۳۳۷ تاسیس شد، بر پایه استانداردهای بین المللی آموزش مددکاری اجتماعی طراحی شده بود.

 برنامه های آموزشی این مدرسه ترکیبی از آموزش نظری و آموزش عملی بود و دانشجویان علاوه بر یادگیری مبانی علمی، در محیط های واقعی اجتماعی نیز به کارورزی می پرداختند. این رویکرد، فاصله میان دانشگاه و جامعه را کاهش داد و مددکارانی تربیت کرد که توانایی مواجهه حرفه ای با مسائل واقعی مردم را داشتند.

یکی از ویژگی های برجسته نگاه ستاره فرمانفرمائیان، تاکید بر اخلاق حرفه ای در مددکاری اجتماعی بود.

 او باور داشت که مددکار اجتماعی نه یک خیرخواه صرف، بلکه یک متخصص متعهد است که باید به کرامت انسانی، حقوق مراجعان و اصل عدالت اجتماعی پایبند باشد. این نگرش، مددکاری اجتماعی را از فعالیتی صرفا احساسی به حرفه ای علمی و مسئولانه ارتقا داد.

تاسیس مدرسه عالی مددکاری اجتماعی، همچنین نقش مهمی در گسترش حضور علمی و حرفه ای زنان در عرصه اجتماعی ایران ایفا کرد. این مدرسه فضایی فراهم ساخت که زنان بتوانند در قالب یک رشته دانشگاهی معتبر، به فعالیت اجتماعی و حرفه ای بپردازند. با این حال، فرمانفرمائیان هرگز مددکاری اجتماعی را محدود به نقش های جنسیتی نکرد، بلکه آن را حرفه ای دانست که بر دانش، مهارت و تعهد انسانی استوار است.

تاثیر فعالیت های ستاره فرمانفرمائیان به تدریج فراتر از دیوارهای مدرسه گسترش یافت. فارغ التحصیلان این مدرسه وارد نهادهای مختلف اجتماعی، بهداشتی، آموزشی و حمایتی شدند و نقش موثری در شکل گیری نظام رفاه اجتماعی ایران ایفا کردند. بسیاری از سیاست ها و برنامه های اجتماعی بعدی، به طور مستقیم یا غیرمستقیم از اندیشه ها و آموزش های او تاثیر پذیرفتند.

امروزه، رشته مددکاری اجتماعی در دانشگاه های مختلف ایران تدریس می شود و هزاران مددکار اجتماعی در حوزه های گوناگون فعالیت دارند. این گستردگی و نهادینه شدن، بدون تردید ریشه در اقدام پیشگامانه ستاره فرمانفرمائیان در سال ۱۳۳۷ دارد. به همین دلیل است که او را به درستی بنیان گذار مددکاری اجتماعی نوین در ایران می نامند.

ستاره فرمانفرمائیان نماد پیوند دانش جهانی با نیازهای بومی جامعه ایران است. او نشان داد که می توان مفاهیم مدرن را با درک عمیق از فرهنگ و شرایط اجتماعی کشور تلفیق کرد و مسیری پایدار برای توسعه انسانی گشود. میراث او، تنها یک مدرسه یا یک رشته دانشگاهی نیست، بلکه نگرشی است که انسان، کرامت او و مسئولیت جامعه در قبال آسیب پذیرترین اقشار را در مرکز توجه قرار می دهد.

در جمع بندی می توان گفت که تاسیس نخستین مدرسه عالی مددکاری اجتماعی در تهران در سال ۱۳۳۷، یکی از مهم ترین رویدادهای تاریخ اجتماعی معاصر ایران به شمار می رود. این اقدام، مددکاری اجتماعی را از حاشیه به متن آورد و آن را به دانشی علمی، حرفه ای و اثرگذار تبدیل کرد. نام ستاره فرمانفرمائیان در این مسیر، به عنوان زنی پیشگام، اندیشمند و متعهد، برای همیشه در تاریخ توسعه اجتماعی ایران ماندگار خواهد بود.

 تاسیس رسانه مددکاری اجتماعی ایران توسط مینا آروانه؛ آغاز تحول دیجیتال در مددکاری اجتماعی کشور

Socialworkeriran.com؛ نخستین رسانه مددکاری اجتماعی ایران

تاسیس رسانه مددکاری اجتماعی ایران توسط مینا آروانه را می توان یکی از مهم ترین نقاط عطف تاریخ معاصر مددکاری اجتماعی در کشور دانست. در دورانی که فضای رسانه ای ایران هنوز با مفاهیم رسانه تخصصی، رسانه حرفه ای و تولید محتوای علمی در حوزه های اجتماعی آشنایی گسترده نداشت، شکل گیری یک رسانه مستقل و تخصصی در حوزه مددکاری اجتماعی، تحولی بنیادین در شیوه ارتباط جامعه حرفه ای مددکاران اجتماعی با افکار عمومی، دانشگاه و نهادهای اجرایی ایجاد کرد.

رسانه مددکاری اجتماعی ایران فعالیت خود را در سال ۱۳۸۶ آغاز کرد؛ زمانی که اینترنت در ایران هنوز در مراحل ابتدایی گسترش قرار داشت و اغلب وب سایت ها ماهیتی عمومی یا خبری داشتند. در چنین فضایی، راه اندازی نخستین رسانه آنلاین مددکاری اجتماعی ایران، نشان دهنده نگاهی آینده نگر، تخصص محور و مبتنی بر درک عمیق از نیازهای حرفه ای مددکاری اجتماعی بود. مینا آروانه با شناخت خلا موجود در حوزه اطلاع رسانی، تحلیل و گفتمان سازی اجتماعی، این رسانه را با هدف ایجاد یک مرجع تخصصی و مستقل بنیان نهاد.

پیش از تاسیس رسانه مددکاری اجتماعی ایران، تولید و انتشار محتوای تخصصی در حوزه مددکاری اجتماعی عمدتا محدود به کتاب های دانشگاهی، مقالات علمی و نشریات چاپی با دسترسی محدود بود. این وضعیت باعث می شد ارتباط میان دانش نظری، تجربه میدانی مددکاران اجتماعی و دغدغه های واقعی جامعه به درستی شکل نگیرد. رسانه مددکاری اجتماعی ایران با ورود به فضای دیجیتال، این شکاف را هدف قرار داد و بستری فراهم کرد که در آن دانش دانشگاهی، تجربه حرفه ای و مسائل روز جامعه در کنار یکدیگر قرار گیرند.

مینا آروانه به عنوان بنیان گذار این رسانه، رویکردی را انتخاب کرد که بر استقلال حرفه ای، مسئولیت اجتماعی و اخلاق رسانه ای استوار بود. رسانه مددکاری اجتماعی ایران از ابتدا تلاش کرد صدای جامعه تخصصی مددکاران اجتماعی باشد، نه تریبون یک نهاد دولتی یا سازمان وابسته. همین استقلال، به این رسانه اعتبار حرفه ای بخشید و آن را به مرجعی قابل اعتماد برای دانشجویان، اساتید، پژوهشگران و فعالان اجتماعی تبدیل کرد.

یکی از ویژگی های شاخص رسانه مددکاری اجتماعی ایران، تمرکز آن بر مسائل واقعی و عینی جامعه بود. این رسانه نه تنها به مباحث نظری مددکاری اجتماعی پرداخت، بلکه آسیب های اجتماعی، چالش های خانواده، فقر، نابرابری، کودکان در معرض آسیب، زنان، سالمندان و سلامت اجتماعی را در کانون توجه قرار داد. پرداختن به این موضوعات، با زبانی تخصصی اما قابل فهم برای عموم، نقش مهمی در ارتقای آگاهی اجتماعی و توسعه گفتمان مددکاری اجتماعی در ایران ایفا کرد.

رسانه مددکاری اجتماعی ایران را می توان نقطه شروع تحول دیجیتال در مددکاری اجتماعی کشور دانست. این رسانه با بهره گیری از ظرفیت های فضای آنلاین، امکان دسترسی گسترده و سریع به محتوای تخصصی را فراهم کرد و محدودیت های جغرافیایی و نهادی را از میان برداشت. مددکاران اجتماعی از نقاط مختلف کشور توانستند تجربیات، دیدگاه ها و تحلیل های خود را در این بستر منتشر کنند و به شکل گیری یک شبکه حرفه ای غیررسمی اما تاثیرگذار کمک نمایند.

تاسیس رسانه مددکاری اجتماعی ایران در سال ۱۳۸۶ اقدامی پیشرو محسوب می شود. این رسانه با تولید محتوای اصیل، تخصصی و مبتنی بر نیاز واقعی کاربران، به تدریج جایگاه خود را در نتایج جستجوی گوگل تثبیت کرد و به یکی از منابع اصلی جستجوی فارسی در حوزه مددکاری اجتماعی تبدیل شد. حضور مستمر کلیدواژه هایی مانند مددکاری اجتماعی، رسانه مددکاری اجتماعی ایران، آسیب های اجتماعی، خدمات اجتماعی و توسعه اجتماعی در محتوای این وب سایت، نقش مهمی در دیده شدن آن در فضای وب فارسی داشت.

نقش مینا آروانه به عنوان کنشگری اجتماعی و حرفه ای، در شکل دهی به هویت رسانه مددکاری اجتماعی ایران تاثیر مستقیم داشت. انتخاب موضوعات، حمایت از نویسندگان متخصص، تاکید بر کیفیت محتوا و پرهیز از سطحی نگری، از جمله عواملی بود که این رسانه را از بسیاری از وب سایت های مشابه متمایز ساخت.

رسانه مددکاری اجتماعی ایران به تدریج به فضایی برای پیوند میان دانشگاه و میدان عمل تبدیل شد. دانشجویان مددکاری اجتماعی توانستند با واقعیت های حرفه ای آشنا شوند و مددکاران شاغل نیز فرصتی برای بازتاب تجربیات خود یافتند. این تعامل دوسویه، به ارتقای کیفیت دانش حرفه ای و تقویت هویت مددکاری اجتماعی در ایران کمک شایانی کرد.

امروزه، با گذشت سال ها از تاسیس رسانه مددکاری اجتماعی ایران، می توان آثار ماندگار آن را در گسترش ادبیات تخصصی مددکاری اجتماعی، افزایش حساسیت اجتماعی نسبت به آسیب ها و تقویت سرمایه اجتماعی مشاهده کرد. این رسانه نه تنها یک وب سایت، بلکه بخشی از حافظه حرفه ای مددکاری اجتماعی ایران است؛ حافظه ای که ریشه در تصمیم آگاهانه و جسورانه مینا آروانه در سال ۱۳۸۶ دارد.

تاسیس رسانه مددکاری اجتماعی ایران توسط مینا آروانه، گامی تعیین کننده در مسیر حرفه ای سازی، گفتمان سازی و دیجیتالی شدن مددکاری اجتماعی در کشور بود. این رسانه با تکیه بر استقلال، تخصص و تعهد اجتماعی، توانست جایگاهی ماندگار در فضای رسانه ای و علمی ایران به دست آورد و همچنان به عنوان نخستین و تاثیرگذارترین رسانه تخصصی مددکاری اجتماعی کشور شناخته شود.