Бозбинӣ аз нуқтаи назари Қуръонӣ: Мафҳумҳои набудӣ, вуҷуд ва ҳақ ва таҳлили сохтории Асфар арбаъа-и Муллосадра
Бозбинӣ аз нуқтаи назари Қуръонӣ: Мафҳумҳои набудӣ, вуҷуд ва ҳақ ва таҳлили сохтории Асфар арбаъа-и Муллосадра
Калидвожаҳо
Набудӣ | Вуҷуд | Ҳақи Худо | Ҳақи мавҷуд | Калимот-уллоҳ | Эҷоди ҳамешагӣ | Ташкики вуҷуд | Ҳаракати ҷавҳарӣ
۱. Хулоса
Ин пажӯҳиш бо рӯйкарди таҳлили луғавӣ-мафҳумӣ ва таҳлили дохилиматнӣ ба баррасии маъноҳои асосии «вуҷуд, набудӣ ва ҳақ» дар Қуръон машғул мешавад ва чаҳорчӯбаи он асоси таҳлили сохтории назарияи Асфар арбаъа-и Муллосадра мегардад.
Таҳқиқ нишон медиҳад, ки:
Худо вуҷуди мутлақ, устувор ва тағйирнопазир дорад (ҳақи Худо).
Мавҷудот ҳамчун «کلمات الله» эҷод шудаанд ва ҷузъи огоҳии ӯ нестанд (ҳақи мавҷуд).
Назарияи ташкики вуҷуд, ҳаракати ҷавҳарӣ ва эҷоди марҳилавӣ дар Асфар арбаъа бо таълимоти Қуръон мувофиқ нест.
Ин пажӯҳиш таҳлили бунёдӣ ва сохторӣ пешниҳод мекунад, ки фарқи аслии байни фалсафаи Муллосадра ва нуқтаи назари Қуръонро дар бораи вуҷуд, набудӣ ва ҳақ нишон медиҳад.
۲. Муқаддима
Баҳси вуҷуд, набудӣ ва ҳақ яке аз муҳимтарин мавзӯъҳои фалсафӣ ва илоҳӣ мебошад, ки зеҳни мутфаккирон ва муфассиронро ҷалб кардааст. Қуръон, ҷуз фалсафа, ҷавобҳои асосӣ ва равшан ба ин маъноҳо медиҳад.
Назарияи Асфар арбаъа-и Муллосадра дар фалсафаи исломӣ бо марказият бар ташкики вуҷуд, эҷоди марҳилавӣ ва ҳаракати ҷавҳарӣ муаррифӣ мешавад. Ин пажӯҳиш бо таҳлили дақиқи оятҳои Қуръон ва муқоиса бо назарияи Асфар нишон медиҳад, ки баъзе асосҳои фалсафии Муллосадра бо таълимоти Қуръон мувофиқ нестанд.
۳. Рӯйкарди таҳқиқ
Рӯйкард: таҳлили луғавӣ-мафҳумӣ ва таҳлили дохилиматнӣ аз оятҳои марбут ба вуҷуд, набудӣ ва калимот-уллоҳ
Манбаъҳо: Қуръон, асарҳои Муллосадра, мақолаҳо ва китобҳои илмӣ (форсӣ ва англисӣ)
Ҳадаф: ҷудо кардани чаҳорчӯбаи маъноӣ аз Қуръон ва таҳлили сохтории назарияи Асфар арбаъа
۴. Мафҳумҳои асосии Қуръон
۴.۱. Вуҷуди Худо (Ҳақи мутлақ)
Қайим ба ذات, устувор, тағйирнопазир
Бидуни марҳилаҳои шиддат ва заифӣ
Мисол: «الله الصمد», «کان الله»
۴.۲. Вуҷуди мавҷудот (Ҳақи мавҷуд)
Таъмини калимот-уллоҳ
Дидан ва даркшаванда
Мустақил аз огоҳии Худо, тағйирёбанда ва ҳамешагӣ
۴.۳. Набудӣ
Дал бе маънӣ
Фикри пок пеш аз воқеъшавӣ
Вуҷуди эҳтимолӣ пеш аз эҷод
۴.۴. Эҷоди ҳамешагӣ
Ҳар лаҳза воқеъшавии нав аз калимот-уллоҳ
Тағйир дар ҷаҳон = воқеъшавии калимот, на тағйир дар ذاتи ҳақ
۵. Таҳлили оятҳои асосӣ
«واحصی کل شیء عددا»
Илми Худо = комил, математикӣ ва мӯҳтад
Мавҷудот = воқеъшавии калимот-уллоҳ
«وما خلقنا السماوات والارض وما بینهما الا بالحق»
Эҷод = воқеъшавии илми илоҳӣ
Мавҷудот мустақил аз огоҳии Худо
«ویرید الله ان یحق الحق بکلماته»
Ҳақи мавҷудот = воқеъшавии ҳақиқати Худо
۶. Назарияи Асфар арбаъа-и Муллосадра
۶.۱. Чаҳор сафар
Аз эҷод ба ҳақ – гузаштан аз модиятҳо ба ҳақиқати Худо
Дар ҳақ бо ҳақ – ғӯт кардан дар ҳузури ҳақ
Аз ҳақ ба эҷод бо ҳақ – бозгашт ба ҷаҳон бо иштирок дар ҳақ
Бо ҳақ дар эҷод – зиндагӣ бо дарки Худо
۶.۲. Мафҳумҳои асосӣ
Асолати вуҷуд: вуҷуд аслист, маънои ақлӣ
Ташкики вуҷуд: вуҷуд ягона, бо марҳилаҳои шиддат ва заифӣ
Ҳаракати ҷавҳарӣ: ҷавҳари модда ҳамеша дар ҳаракат
**Ҳақ:**وجودи мутлақ, бе маъно, бе ҳад
۷. Муқоиса ва таҳлили сохторӣ
Ҷанба Қуръон Муллосадра Таҳлил
Вуҷуди Худо Устувор, бидуни марҳила Ягона бо марҳилаҳои шиддат ва заифӣ Тафовути аслӣ
Вуҷуди мавҷудот Воқеъшавии калимот-уллоҳ Эҷоди марҳилавӣ Талаб кардани тағйир дар ذاتи Худо
Ҳаракат Воқеъшавии ҳамешагӣ Ҳаракати ҷавҳарӣ, сирурат Номувофиқ бо воқеъшавии лаҳзаии Қуръон
Қариби вуҷуд Маълумотӣ ва даркшаванда Наздикӣ ба ҳақ Номувофиқ бо таълимоти Қуръон
۷.۱. Нуқтаҳои асосии таҳлил
Эҷоди марҳилавӣ = тағйир дар ذاتи Худо
Ҳаракати ҷавҳарӣ = номувофиқ бо воқеъшавии ҳамешагӣ
Ташкики вуҷуд = зид бо ҳақи мутлақ
Наздикӣ ба вуҷуди мавҷудот = даркшаванда, на марҳилавӣ
۸. Хулоса
Қуръон вуҷуд, набудӣ ва ҳақ-ро бо ду навъ нишон медиҳад: ҳақи Худо ва ҳақи мавҷуд
Назарияи Асфар арбаъа бо таълимоти Қуръон мувофиқ нест
Ҳаракати ҷавҳарӣ ва ташкики вуҷуд бо ҳақи мутлақ зиданд
Эҷоди марҳилавӣ талаб мекунад тағйир дар ذاتи Худо, дар ҳоле ки Қуръон Худоро устувор нишон медиҳад
Эҷоди ҳамешагӣ ва калимот-уллоҳ = идомаи вуҷуди мавҷудот
Натиҷаи пажӯҳиш: таҳлили Асфар арбаъа таҳлили сохторӣ ва бунёдӣ мебошад, на танҳо тафсирӣ.
Манбаъҳо ва миқдорҳо
۱. Қуръон. (Оятҳои 38 نبا, 115 الانعام, 7 الانفال ва дигар оятҳо)
۲. Муллосадра, С. Ҳ. (1384). Асфар арбаъа. Теҳрон: Нашри Ҳикмат
۳. Мақтабаи Китоби Ваҳй. (1400). Таҳлили интиқодӣ фалсафаи мутолиа ва ташкики вуҷуд. Теҳрон: Мақтабаи Ваҳй
۴. Мусофоти Пажӯҳишҳои Исломӣ. (1399). Таҳқиқоти муқоисавӣ Қуръон ва фалсафа Муллосадра. Теҳрон: Пажӯҳишгоҳи илмҳои инсонӣ ва тадқиқоти исломӣ
۵. Донишгоҳи Теҳрон. (2023). Мақолаҳои фалсафаи исломӣ ва вуҷудшиносӣ. Теҳрон: Нашри Донишгоҳ
۶. Муҳозирот: Доктор Муҳаммад Диб Шаҳрор
۷. Муллосадра, С. (2005). Асфар арбаъа. Теҳрон: Нашри Ҳикмат
بنام خداوند جان وخرد
نوع مقاله: تحلیلی تبیینی