سواد دیجیتال در دوره ابتدایی؛ ضرورتی فراتر از مهارت کار با ابزار
تحولات فناورانه دهه های اخیر، مفهوم سواد را از توانایی خواندن و نوشتن فراتر برده و آن را به عرصه تعامل آگاهانه با رسانه ها و فناوری های دیجیتال گسترش داده است. در این میان، «سواد دیجیتال» به عنوان یکی از شایستگی های کلیدی قرن بیست ویکم، جایگاهی ویژه در نظام های آموزشی یافته است. با این حال، در بسیاری از مدارس ابتدایی، استفاده از فناوری همچنان به مهارت های ابزاری مانند کار با رایانه یا تبلت محدود می شود و کمتر به ابعاد شناختی و اخلاقی آن توجه می گردد.
سواد دیجیتال در معنای عمیق خود، شامل توانایی جست وجوی هدفمند اطلاعات، ارزیابی اعتبار منابع، تفکر انتقادی نسبت به محتواهای رسانه ای و رعایت اصول اخلاقی در فضای مجازی است. شکل گیری این شایستگی ها باید از سال های نخست تحصیل آغاز شود؛ زیرا کودکان امروز پیش از ورود به مدرسه نیز با ابزارهای دیجیتال مواجه اند. مدرسه نمی تواند نسبت به این واقعیت بی تفاوت باشد، بلکه باید نقش هدایت گر و توانمندساز ایفا کند.
معلم در این فرایند، نقشی کلیدی دارد. طراحی فعالیت های یادگیری مبتنی بر پروژه های دیجیتال، آموزش شیوه های ارزیابی منابع و گفت وگو درباره مسئولیت پذیری در فضای مجازی، از جمله اقداماتی است که می تواند سواد دیجیتال را به صورت نظام مند تقویت کند. در این چارچوب، فناوری نه هدف، بلکه ابزاری برای تعمیق یادگیری و پرورش تفکر است.
در نهایت، توجه به سواد دیجیتال در دوره ابتدایی، سرمایه گذاری بر آینده ای است که در آن دانش آموزان نه مصرف کنندگان منفعل فناوری، بلکه کاربران آگاه، خلاق و مسئول آن خواهند بود. تحقق این هدف، مستلزم بازنگری در برنامه های درسی و توانمندسازی معلمان در بهره گیری تربیتی از فناوری است.