نقض حقوق بشر در کشور افغانستان توسط طالبان

مقدمه

حقوق بشر به عنوان اصول بنیادینی که هر فرد به عنوان یک انسان باید از آن برخوردار باشد، در افغانستان به شدت تهدید می شود و فقدان حقوق اجتماعی و اقتصادی، نشانه ای از چالش های جدی مردم افغانستان با حکومت است. از زمان به قدرت رسیدن طالبان در سال 2021 تا امروز، افغانستان شاهد انواع گسترده ای از نقض حقوق بشر در سطح بین المللی بوده است. نقض حقوق بشر نه تنها بر زندگی روزمره مردمان افغانستان تاثیر می گذارد، بلکه آینده ای که برای نسل های آینده این کشور درنظر گرفته شده است را نیز تهدید می کند. این موضوع با توجه به ابعاد انسانی و اخلاقی اش، نه تنها یک مسئله علمی بلکه یک فریاد انسانی است که باید به آن پاسخ داده شود.

آغاز نقض حقوق بشر در سطح بین الملل

حقوق بشر در افغانستان با به قدرت رسیدن طالبان با زور و خشونت در سال 2021 و ایجاد حکومت امارات اسلامی در سطح بین المللی نقض شد. طبق گزارش های موجود، شاهد خشونت دولت علیه زنان و زن ستیزی، گستردگی انواع برده داری (کار اجباری، برده داری کودکان، برده داری توافقی، ازدواج اجباری و زودهنگام و همچنین قاچاق انسان) و... هستیم.

واکنش سازمان ملل متحد 

سازمان ملل متحد، طالبان را به عنوان نماینده افغانستان به رسمیت نمی شناسد و این کشور چندسالی است از عضویت در سازمان ملل متحد، محروم است.

شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد سازوکار تحقیق و بررسی نقض حقوق بشر در افغانستان (تشکیل مکانیزم مستقل پاسخ گویی برای افغانستان) را تصویب کرد.

تا ژوئیه 2025، تنها یک کشور از 193 کشور عضو سازمان ملل متحد یعنی کشور روسیه، حکومت جدید افغانستان را به رسمیت دیپلماتیک شناخت؛ درصورتی که چندین کشور ازجمله: آمریکا، کانادا، تاجیکستان و قزاقستان طالبان را به عنوان یک سازمان تروریستی تعیین کرده اند.

وضعیت آزادی دین

دفتر هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) با انتشار یک گزارش هفت صفحه ای تحت عنوان وضعیت حقوق بشر افغاستان در اردیبهشت ماه 1404، بخشی از این گزارش را به آزادی دین اختصاص داده است. در این بخش آمده است:

بین ۱۷ ژانویه و ۳ فوریه در ولایت بدخشان حداقل ۵۰ مرد از اعضای جامعه اسماعیلیه توسط مقامات محلی اداره حاکم ازجمله ریاست امر به معروف و نهی از منکر طالبان مجبور به قبول مذهب سنی شدند.

به گفته این گزارش، این شیعیان اسماعیلیه شب هنگام از خانه هایشان به منظور بازجویی در مورد مسائل دینی برده شدند و کسانی که از تغییر مذهب امتناع کردند، تحت ضرب وشتم، اجبار و تهدید به مرگ شدند.

وضعیت آزادی بیان رسانه ها

سیما سمر (رئیس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان) در جلسه مشورتی که در مورد وضعیت رسانه ها و حق آزادی بیان در کابل برگزار شد، گفت که افغانستان یکی از مناطق ناامن و خطرناک جهان برای خبرنگاران محسوب می شود.

نمونه هایی از نقض حقوق زنان

رنگ آمیزی یا پوشاندن تمام پنجره های مسکونی همکف و طبقه اول برای جلوگیری از دیده شدن زنان از سوی خیابان - استفاده از برقع در ملاء عام به صورت اجباری - خدمات جداگانه اتوبوس برای مردان و زنان - بستن تمامی آرایشگاه های زنانه کشور - برابر بودن گواهی دادن دو زن با یک مرد در دادگاه - نصف بودن دیه و ارث زن نسبت به مرد - اصلاح نام هر مکانی که شامل واژه زنان است - ممنوعیت قاضی شدن و مرجع تقلید شدن یک زن - ممنوعیت کامل فعالیت زنان در خارج از خانه (حتی حضور در بیمارستان و رفتن به دکتر) مگر با همراهی یک مرد نزدیک - ممنوعیت درمان توسط پزشکان مرد - ممنوعیت تحصیل در دانشگاه ها یا هر موسسه آموزشی دیگر - ممنوعیت صحبت کردن یا دست دادن با مردان غریبه – ممنوعیت خندیدن با صدای بلند در ملاعام - ممنوعیت کامل کار در خارج از خانه - ممنوعیت حضور در بالکن آپارتمان و منازل، رادیو و تلویزیون یا هر نوع تجمع عمومی - ممنوعیت استفاده از دوچرخه و موتور سیکلت حتی با محارمشان - ممنوعیت تجمع زنان در مناسبت های جشن - ممنوعیت سوار شدن به تاکسی بدون محرم - ممنوعیت استفاده از هرگونه لوازم آرایشی و کفش پاشنه بلند - ممنوعیت شرکت در هرگونه ورزش و حضور در ورزشگاه - ممنوعیت اندازه گیری یا دوختن لباس زنانه توسط خیاطان مرد - ممنوعیت شستن لباس توسط زنان در رودخانه یا اماکن عمومی - ممنوعیت خروج از کشور بدون اجازه شوهر - ممنوعیت آوازخوانی و خوانندگی - ممنوعیت عکاسی و فیلمبرداری از زنان - ممنوعیت پوشیدن رنگ های روشن و شلوار گشاد (پاچه گشاد) حتی زیر برقع - ممنوعیت چاپ تصویر زنان در روزنامه ها و کتاب ها

نمونه هایی از نقض حقوق مردان

طالبان محدودیت هایی برای مردان نیز اعمال کردند؛ ازجمله: کوتاه کردن اجباری موی سر جوانان، پوشیدن لباس اسلامی و کلاه، ممنوعیت کوتاه کردن و یا تراشیدن ریش مردان، پوشیدن عمامه توسط دانش آموزان پسر و همچنین سردادن الله اکبر به جای دست زدن برای تشویق ورزشکاران.

دیگر موارد نقض حقوق بشر

علاوه براین موارد، طالبان گوش دادن به موسیقی، تماشای فیلم و تلویزیون، جشن گرفتن سال نو (نوروز)، کبوتربازی، بادبادک بازی و استفاده از اینترنت را برای عموم مردم ممنوع اعلام کرد.

اقلیت های دینی در افغانستان باید نشان متمایزی داشته باشند (با دوختن یک پارچه زرد رنگ روی لباسشان) مانند کاری که نازی ها با یهودیان کردند. همچنین آنها دستور دادند افرادی که نام های غیرمذهبی درند، باید نام شان را عوض کنند. روی برگرداندن از دین اسلام برابر با اعدام است و همچنین روز کارگر بدلیل اینکه یک تعطیلی کمونیستی تلقی می شود، رد شد.

نمونه هایی از مجازات وحشتناک طالبان

• قطع نوک انگشت شست زنی در اکتبر 1996 بدلیل استفاده از لاک ناخن
• رادیو شریعت در دسامبر 1996 اعلام کرد که 225 زن کابلی بدلیل نقض قوانین لباس شرعی دستگیر و مجازات آنها، شلاق زدن به پشت وپاهایشان بود.
• در ماه مه 1997، طالبان گروهی از زنان افغان را که برای سازمان امدادرسانی CARE استخدام شده بودند، در کابل مورد ضرب و شتم قرار دادند.
• مادر 35ساله ای که صاحب پنج فرزند بود، به دلیل قتل همسرش در مقابل 30.000 تماشاگر در ورزشگاه المپیک کابل اعدام شد.
• بی بی عایشه دختری افغان بود که پدرش او را در 12 سالگی بدلیل خسارت برای قتلی که یکی از اعضای خانواده اش مرتکب شده بود، به عقد یکی از اعضای خانواده مقتول درآورد (رسم بددادن). وی در سال 2009 وقتی مورد اذیت و آزار قرار گفت، فرار کرد ولی توسط پلیس بازداشت شد. پس از آزادی به پیش پدرش رفت اما پدرش او را تحویل خانواده شوهرش داد.

برادر شوهرش و شوهرش برای انتقام از فرار، عایشه را به کوهستان بردند، بینی و گوش های او را بریدند و او را به مرگ واگذار کردند؛ اما بعدا عایشه به یک پایگاه نظامی آمریکایی پناه برد، توسط سربازان آمریکایی نجات یافت و در تابستان سال 2010 عکسش با بینی بریده شده روی جلد مجله تایم دیده شد.

• سوشمیتا بانرجی (نویسنده هندی) در سال 2013 به اتهام سرپیچی از قوانین طالبان، توسط شبه نظامیان طالبان در افغانستان کشته شد. او با یک تاجر افغان ازدواج کرده بود و پیش از این، از دو مورد اعدام توسط طالبان فرار کرده بود و به هند گریخته بود. کتاب (کابلیوارلار بنگالی بو) به نویسندگی او بر اساس فرار او از دست طالبان، در هند به کتابی پرفروش تبدیل شد و در سال 2003 فیلم بالیوودی (فرار از طالبان) از روی آن ساخته شد.

اعتراض زنان مقامات طالبان بدلیل وضعیت اسفناک حقوق زنان

به نقل از شبکه تلویزیونی ماهواره ای افغانستان اینترنشنال، سه نفر از خانواده مقامات ارشد طالبان به خاطر وضعیت اسفناک حقوق زنان در افغانستان اعتراض کردند. اعتراضات به شرح زیر است:

همسر یکی از معاونین استاندار طالبان: ما وقتی در خانه چیزی می پزیم هم باید از همسرم اجازه بگیرم، این حرف ها به این آسانی نیست. او خیلی بدخلق است.

خواهر یک فرمانده امنیتی طالبان: دخترم در کنکور هم شرکت کرد، ولی بعد از آن طالبان ... از درس خواندن دخترها جلوگیری کردند.

وضعیت برده داری در افغانستان

بلال صدیقی (سخنگوی کمیسیون حقوق بشر کشور افغانستان) ضمن ابراز نگرانی از وضعیت برده داری در این کشور، در سال 1397 گفت: افزایش کار شاقه توسط اطفال، ناامنی، حضور افراد مسلح غیر مسئول و ضعف در حاکمیت سبب شده تا برده داری در این کشور افزایش پیدا کند. 

طبق گفته آریانا نیوز، پنج نوع برده داری در این کشور وجود دارد که عبارتند از: کار اجباری، برده داری کودکان، برده داری توافقی، ازدواج اجباری و زودهنگام و همچنین قاچاق انسان.

کار اجباری

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان نیز در گزارشی در سال گذشته اعلام کرد که در حال حاضر بیش از یک سوم کودکان افغان برای حمایت از خانواده خود مشغول کار هستند.

سمیع الله ابراهیمی (سخنگوی وزارت کار و امور اجتماعی) به رسانه ها گفته: وزارت کار و امور اجتماعی در تلاش است تا از کار کودکان جلوگیری کند و از خانواده های آنان حمایت کند.

در همین حال، سازمان بین المللی کار می گوید که تقریبا ۱.۱ میلیون کودک در افغانستان مشغول کارهای شاقه هستند.

رامین بهزاد (هماهنگ کننده ارشد سازمان بین المللی کار برای افغانستان) نیز در یک گردهمایی در کابل به مناسبت روز جهانی مبارزه با کار کودکان گفت: ۱.۰۶ میلیون کودک بین ۵ تا ۱۷ سال کار می کنند که ۹ درصد (جمعیت) را تشکیل می دهد.

برده داری کودکان (برده داری توافقی)

برده داری توافقی که اغلب به کار اجباری مرتبط است و عموما نیز مربوط به کودکان است، به عنوان اسارت قرض یا کار برای پرداخت قرض نیز شناخته می شود. این پدیده در افغانستان به دلیل چندین دهه جنگ، بی ثباتی سیاسی، و بحران های اقتصادی و بشری جاری در افغانستان گسترده است.

طبق گزارش "Walk Free Foundation" تمام خانواده ها سرگرم کار برای پرداخت قرض هستند؛ به ویژه در کوره های خشت پزی در شرق افغانستان.

ازدواج اجباری و زودهنگام

دفتر هماهنگ کننده کمک های بشردوستانه ملل متحد در اوایل سال جاری گزارش داد که از هر ده زن سرپرست خانواده در افغانستان، یک فرد دختران خود را به عقد ازدواج زودهنگام در آورده است.

پروژه بشنو –واوره سازمان مطالعات سیاست و توسعه در اواخر سال 1402 یک نظرسنجی انجام داد و دریافت که ۷۰ درصد از بیش از ۳ هزار زن جوان مصاحبه شده از سراسر کشور، دخترانی را می شناسند که قبل از ۱۸ سالگی مجبور به ازدواج شده اند.

مریم صافی (رئیس این سازمان) گفت: طالبان (امارات اسلامی) زنان جوان را از کار در بیشتر بخش ها، آموزش و رفت و آمد در شهر به تنهایی منع می کنند و بسیاری از خانواده ها بار دیگر احساس می کنند که هرچه زودتر دختران خود را به عقد نکاح درآورند.

قاچاق انسان

مشکل قاچاق انسان تنها قاچاق افراد از یک کشور به کشور دیگر برای مقاصد پناهندگی را در بر نمی گیرد، بلکه شامل استفاده از زور، خشونت، تهدید یا اجبار برای انتقال، استخدام یا پناه دادن به افراد برای اهدافی مانند فحشا، کار، جنایت، ازدواج یا برداشتن اعضای بدن است.

اکثر قربانیان قاچاق افغان ، کودکانی هستند که مجبور به کار در بخش های مختلف کشور یا مجبور به یافتن کار در خارج از کشور شده اند و تعداد پسران نسبت به دختران بیشتر است.

وزارت امور خارجه آمریکا هشدار داد که افزایش چشمگیر تعداد افرادی که به دنبال خروج از افغانستان هستند، در کنار بسته شدن نمایندگی های دیپلماتیک در افغانستان، مشکل افتادن افغان ها به دام قاچاقچیان را تشدید کرده است.

بچه بازی

در گزارشی که در اوایل سال جاری توسط وزارت امور خارجه ایالات متحده در مورد قاچاق انسان منتشر شد، محققان دریافتند که تا سال ۲۰۲۳، نمونه ای از برده داری جنسی در کشور در رابطه با بچه بازی وجود داشت.

بچه بازی، سنتی در افغانستان، پاکستان و بخش هایی از آسیای مرکزی است که در آن پسران نوجوان برای رقص و سرگرم کردن مردان مسن تر به کار گرفته می شوند. این پسران که لباس ها و آرایش زنانه دارند، مورد سواستفاده جنسی قرار می گیرند و پس از بلوغ، از این چرخه کنار گذاشته می شوند.

درحالی که بچه بازی طبق قطعنامه 1325 شورای امنیت سازمان ملل متحد، جرم محسوب می شود و به طور رسمی توسط حکومت امارت اسلامی افغانستان نیز ممنوع شده است، اما همچنان این عمل در کشور ادامه دارد.

برده داری مدرن

امروزه وقتی یک فرد مورد استثمار جسمی و کاری قرار می گیرد یک نوع برده داری مدرن است. این امر بیشتر در کشورهای جنگ زده تجربه می گردد و قربانیان آن را اکثرا مردمان آسیب پذیر و فقیر جامعه تشکیل می دهد.

طبق گزارش مشترک سازمان بین المللی کار، سازمان بین المللی مهاجرت و بنیاد موسوم به "Walk Free Foundation" در سطح آسیا، کشور افغانستان و پاکستان در صدر جدول برده داری مدرن قرار گرفته اند.

کمیسیون حقوق بشر، جامعه مدنی و امور زنان ولسی جرگه افغانستان اظهار داشت: حکومت برای کاهش فقر، ایجاد اشتغال و بهبود وضعیت امنیتی که همه عامل برده داری مدرن می باشد، ناتوان بوده است.

منابع

قانون اساسی افغانستان. (1357،11،22). مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی. rc.majlis.ir/fa/law/show/133418

تصویب قطع نامه از سوی شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد برای بررسی نقض حقوق بشر در افغانستان. (1404،07،14). خبرگزاری افغان ایرکا. afghanirca.com/fa/news/116810

گزارش یوناما: طالبان ۵۰ نفر از شیعیان اسماعیلی افغانستان را مجبور به تغییر مذهب کردند. (1404،04،12). خبرگزاری ابنا. fa.abna24.com/xhdnq

برده داری مدرن؛ نگاهی عمیق به تاثیرگذاری این «جنایت» بر مردم افغانستان. (1403،18). آریانا نیوز. ariananews.af/fa/برده-داری-مدرن؛-نگاهی-عمیق-به-تاثیرگذا/

ابراز نگرانی از وضعیت برده داری مدرن در افغانستان. (1397،04،31). خبرگزاری صدای افغان (آوا). avapress.net/vdcg3u9qtak93n4.rpra.html

Russia becomes first country to recognise Taliban government of Afghanistan. (2025.7.4). Reuters. reuters.com/world/asia-pacific/russia-becomes-first-country-recognise-taliban-government-afghanistan-2025-07-03/

“Толибон” –созмони террористӣ, ки дар Тоҷикистон ва Русия мамнӯъ аст. (27.1.2021). XAБAP/NEWS. hgu.tj/news/post/tolibon-sozmoni-terroristi-ki-dar-toikiston-va-rusia-mamnu-ast.html

Казахстан призвали готовиться к "худшему сценарию" из-за прихода к власти талибов. (2021.8.15). TENGRI NEWS. tengrinews.kz/world_news/kazahstan-prizvali-gotovitsya-hudshemu-stsenariyu-iz-za-445850