سرطان معده از پاتوژنز تا درمان

سرطان معده یا گاستریک کانسر یکی از بدخیم ترین بیماری های مهم دستگاه گوارش است که از سلول های پوشاننده مخاط معده منشا میگیرد.

این بیماری همچنان در بسیاری از کشورهای جهان به خصوص در شرق آسیا" اروپای شرقی و برخی مناطق آمریکای لاتین"علل اصلی مرگ ناشی از سرطان محسوب میشود.بر اساس گزارش های منتشر شده از سمت سازمان جهانی بهداشتWorld Health Organization" سرطان معده در میان شایع ترین سرطان های جهان قرار دارد و از نظر مرگ ومیر نیز جایگاه بالایی را به خود اختصاص داده است.

اگرچه در دهه های اخیر میزان بروز آن در برخی کشورها کاهش یافته" اما همچنان به عنوان یک چالش مهم سلامت عمومی شناخته شده است.

(اپیدمیولوژی و عوامل خطرناک)

بروز سرطان معده تحت تاثیر عوامل محیطی"عفونی"ژنتیکی و سبک زندگی قرار دارد.مهم ترین عامل خطر شناخته شده" عفونت مزمن باکتریایی به نام Helicobacter pylori است. این باکتری با ایجاد التهاب مزمن (گاستریک مزمن) زمینه را برای تغییرات پیش سرطانی مانند آتروفی مخاط و متاپلازی روده ای فراهم میکند.

از دیگر عوامل خطر این بیماری میتوان به مواردی دیگر اشاره کرد از جمله:

.مصرف بیش از حد غذاهای نمک سود" دودی و فرآوری شده

.مصرف کم میوه و سبزیجات تازه

.سیگار کشیدن

.مصرف بیش از حد الکل

.سابقه خانوادگی سرطان معده

.کم خونی پرنیشیوز

.پولیپ های آدنوماتوز معده

عوامل ژنتیکی نیز در برخی موارد نقش پر رنگی دارند.به عنوان مثال: جهش در ژن CDH1 میتواند منجر به نوع ارثی سرطان معده منتشر شود.

(پاتوفیزیولوژی)

شایع ترین نوع سرطان معده" آدنوکارسینوم معده است که از سلول های غده ای مخاط منشا میگیرد. این نوع سرطان از نظر بافت شناسی به دو تیپ اصلی تقسیم میشود:

1) تیپ روده ای (Intestinal type): بیشتر با عوامل محیطی و عفونت هلیکوباکترپیلوری مرتبط است و روند پیشرفت آن تدریجی است.

2) تیپ منتشر (Diffuse type): تهاجمی تر بوده و اغلب در افراد جوان تر دیده میشود.

فرآیند سرطان زایی معمولا به صورت یک توالی تدریجی از گاستریک مزمن=آتروفی=متاپلازی روده ای=دیسپلازی=کارسینوم رخ می دهد که به"توالی کورئا" معروف است.

(تظاهرات بالینی)

در مراحل اولیه" سرطان معده اغلب بدون علامت است یا علائم غیراختصاصی مانند موارد زیر ایجاد میکند:

.سوء هاضمه مزمن

.احساس پری زودرس

.تهوع خفیف

در مراحل پیشرفته تر"علائم جدی تری ظاهر میشود:

.کاهش وزن غیرقابل توجیه

.کم خونی ناشی از خونریزی مزمن

.استفراغ مکرر

.دیسفاژی در درگیری ناحیه کاردیا

.توده قابل لمس شکمی

در موارد پیشرفته ممکن است متاستاز به کبد/صفاق یا غدد لنفاوی دور دست رخ دهد.

(تشخیص)

استاندارد مهم در تشخیص سرطان معده" آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی همراه با بیوپسی است.برسی بافت شناسی نمونه بیوپسی" نوع و درجه تومور را مشخص میکند.

برای تعیین مرحله بیماری (Staging) از روش هایی مانند:

.سی تی اسکن شکم و لگن

.سونوگرافی آندوسکوپیک

.PET scan در برخی موارد

استفاده میشود.مرحله بعدی معمولا براساس سیستم TNM انجام میگیرد که میزان درگیری تومور" غددلنفاوی و متاستاز دور دست را ارزیابی میکند.

(درمان)

انتخاب روش درمانی به مرحله بیماری" وضعیت عمومی بیمار و ویژگی های مولکولی تومور بستگی دارد. روش های درمانی شامل:

1) جراحی

در مراحل اولیه" جراحی (گاسترکتومی جزئی یا کامل همراه با برداشت غدد لنفاوی) درمان اصلی محسوب می شود.

2) شیمی درمانی

شیمی درمانی میتواند به صورت نئوادجوانت (قبل جراحی) یا ادجوانت(بعد از جراحی) استفاده شود. در مراحل پیشرفته نیز به عنوان درمان اصلی کاربرد دارد.

3) درمان هدفمند

در بیمارانی که بیش از حد گیرنده HER2 دارند" داروی تراستوزوماب میتواند موثر باشد.

4) ایمنی درمانی 

در برخی بیماران پیشرفته" مهارکننده های ایمنی مانند مهارکننده های PD_1 نتایج امیدوارکننده ای نشان داده اند.

(پیشگیری و غربالگری)

پیشگیری اولیه شامل اصلاح سبک زندگی و درمان عفونت هلیکوباکترپیلوری است.کاهش مصرف نمک"ترک سیگار و افزایش مصرف میوه و سبزیجات میتواند خطر ابتلا را کاهش دهد.

در کشورهایی با شیوع بالا مانند ژاپن" برنامه های غربالگری با آندوسکوپی به طور گسترده اجرا میشود که موجب تشخیص زودهنگام و کاهش مرگ ومیر شده است.پس غربالگری را باید جدی گرفت.پیش آگاهی سرطان معده به شدت به مرحله تشخیص بستگی دارد.در مراحل اولیه که تومور محدود به مخاط یا زیر مخاط است" میزان بقای پنج ساله بسیار بالااست.اما در مراحل پیشرفته که متاستاز وجود دارد" میزان بقا به طور قابل توجهی کاهش می یابد. متاسفانه به دلیل فقدان علائم اختصاصی در مراحل اولیه "بسیاری از بیماران در مراحل پیشرفته تشخیص داده می شوند.

(جمع بندی)

به طور کل سرطان معده یکی از بدخیمی های مهم و بالقوه کشنده دستگاه گوارش است که تحت تاثیر عوامل عفونی"محیطی و ژنتیکی ایجاد می شود.عفونت با هلیکوباکتر پیلوری" رژیم غذایی نامناسب و سیگار یکی از مهمترین عوامل خطرآن هستند.تشخیص زود هنگام از طریق آندوسکوپی و درمان به موقع" نقش کلیدی در بهبود پیش آگاهی دارد.افزایش آگاهی عمومی"اصلاح سبک زندگی و اجرای برنامه های غربالگری در مناطق پر خطر میتواند بار این بیماری را به طور قابل توجهی کاهش دهد.