علم کتاب و مقامات سه گانه

[محی الدین ابن عربی]

« معرفه منازله و انهم عندنا لمن المصطفین الاخیار»

ثلاثه کلهم مصطفی - ذو الظلم و السابق و المقتصد

ورثهم کتابه فاعتلوا - بالعلم فی ذاک عن المعتقد

و اختارهم لنفسه فاعتلت - همتهم عن کل امر شهد

[الظلم الذی من الفضل الالهی]

قال الله تعالی ثم اورثنا الکتاب الذین اصطفینا من عبادنا فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق بالخیرات باذن الله ذلک هو الفضل الکبیر ای کل ذلک بامر الله فالظالم لنفسه لعلمه بقدرها عند الله فهو یظلم لها لا یظلمها فیعطی کل ذی حق حقه الا الحق فانه لا یعطیه کل حقه بل یعطیه من حقه تعالی ما یسمی به ادیبا و ما لا یسمی به ادیبا یظلمه فیه من اجل نفسه حتی یلحق برتبه الانبیاء فمثل هذا الظلم من الفضل الالهی علی عبده فمن کان مشهده هذا سمی ظالما لنفسه مع انه مصطفی و ما اوقفه علی ذلک الا علمه بالکتاب فهو یحکم به کما قال الذی عنده علم من الکتاب لسلیمان ع انا آتیک به قبل ان یرتد الیک طرفک فلو لا الکتاب ما علم آصف بن برخیا ذلک و اما المقتصد فهو الذی اقتصد فی کل موطن علی ما یقتضیه حکم الموطن فهو بحکم الموطن لا بحکم نفسه و هو اهل الله الاخفیاء الابریاء فمشهد الظالم ما یجب للحق فلا ینسبه الیه و مشهد المقتصد المواطن و ما تستحق فالظالم یدخل فی حکم المقتصد و لهذا کان المقتصد وسطا لانه علی حقیقه لیست للطرفین و فیه من حکم الطرفین ما یحتاج الیه او یندرج فیه و اما السابق بالخیرات فهو الذی یتهیا لحکم المواطن قبل قدومها علیه و تجتمع هذه الاحوال فی الشخص الواحد فیکون ظالما مقتصدا سابقا بالخیرات و الله یقول الحق و هو یهدی السبیل.(1)

***

[یزدانپناه عسکری]

برگزیدن اخیار به حرکت در عمل

1 – حکم به برگزیدن و آفرینش ادراک در حاشیه مادی (نفس قرین) و حاشیه معنوی. (ما یسمی به ادیبا و ما لا یسمی به ادیبا، آصف بن برخیا)

2 – حکم در موطن عمق ناشناخته (و بشر المخبتین- الحج /34) و بیننده به قدرت اراده، اولی الایدی و الابصار (ص/45) مشهدی که دوطرف را نیست،.(حکم الموطن، آصف بن برخیا، الاخفیاء الابریاء، لیست للطرفین.

3 – ادراک به سرعت یکباره شخص و اخلاص به اذن و ایستادگی نور جامع آگاهی و در آمدن به ابدیت «تجتمع هذه الاحوال فی الشخص الواحد»، انا اخلصناهم بخالصه ذکری الدار- ص/46. (ظالما مقتصدا سابقا بالخیرات)

(لحظه ای چند بر این لوح کبود/نقطه ای بود و سپس هیچ نبود - پرویز ناتل خانلری)

____________

1 - محیی الدین بن عربی، الفتوحات المکیه ، اربع مجلدات، 4جلد، دار الصادر - بیروت، چاپ: اول، ج4 ؛ ص73

همچنین ببینید: فتوحات مکیه، شیخ محی الدین ابن عربی ، ترجمه ، تعلیق ، محمد خواجوی- تهران : انتشارات مولی، 1383، جلد سیزدهم، صفحه 438 ، 439