تاثیر آرامش روانی معلمان بر کیفیت یادگیری دانش آموزان

تاثیر آرامش روانی معلمان بر کیفیت یادگیری دانش آموزان

نویسنده: سلیمان رضوان مقدم

کارشناسی مهندسی مکانیک طراحی جامدات

کارشناسی ارشد مدیریت اجرایی (گرایش استراتژیک) 

دانشجوی دکترای مدیریت رفتار سازمانی

فرهنگی و پژوهشگر حوزه آموزش

چکیده

 آرامش روانی معلمان یکی از مولفه های کلیدی سرمایه انسانی در نظام آموزشی است و نقش تعیین کننده ای در کیفیت یادگیری دانش آموزان دارد. هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه میان سلامت روان معلمان و شاخص های کیفیت یادگیری در دوره متوسطه است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام مند مطالعات داخلی و خارجی انجام شد. یافته ها نشان می دهد که معلمان برخوردار از آرامش روانی بالا، محیط کلاس منظم تر، تعامل موثرتر با دانش آموزان، و انگیزش تحصیلی بالاتری ایجاد می کنند. عواملی مانند حمایت مدیران، امنیت شغلی، عدالت اداری و کاهش فشارهای غیرآموزشی، سطح آرامش روانی معلمان را افزایش می دهند و به طور مستقیم و غیرمستقیم بر کیفیت یادگیری دانش آموزان اثرگذار هستند. نتایج حاکی از آن است که سرمایه گذاری در سلامت روان معلمان، نه تنها باعث بهبود عملکرد فردی معلمان می شود، بلکه موجب ارتقای کلی فرآیند یاددهی–یادگیری و موفقیت تحصیلی دانش آموزان خواهد شد. بنابراین، سیاست گذاران و مدیران آموزشی باید به توسعه برنامه های حمایتی، کاهش فشارهای غیرآموزشی، و ارتقای امنیت شغلی معلمان توجه ویژه داشته باشند تا محیط آموزشی سالم، انگیزه بخش و موثر ایجاد شود.

کلیدواژه ها: آرامش روانی، سلامت شغلی، کیفیت یادگیری، انگیزش تحصیلی، آموزش متوسطه

۱. مقدمه
کیفیت آموزش یکی از شاخص های اساسی توسعه پایدار هر جامعه است. معلمان نه تنها دانش را منتقل می کنند، بلکه رشد شناختی، عاطفی و اجتماعی دانش آموزان را تسهیل می کنند. فشارهای شغلی، تغییرات برنامه درسی، انتظارات اجتماعی و حجم بالای وظایف اداری می تواند سطح آرامش روانی معلمان را کاهش دهد. کاهش آرامش روانی معلمان بر تمرکز، خلاقیت، تعامل آموزشی و در نهایت کیفیت یادگیری دانش آموزان اثر منفی می گذارد. بنابراین توجه به سلامت روانی معلمان از ضروریات راهبردی برای بهبود عملکرد آموزشی است.


2. مبانی نظری 

2-1. نظریه سلسله مراتب نیازها بر اساس Abraham Maslow، امنیت روانی یکی از نیازهای پایه ای انسان است و عدم تامین آن مانع رشد و خودشکوفایی می شود.



2-2. نظریه بهداشت–انگیزش Frederick Herzberg معتقد است شرایط کاری مناسب و امنیت شغلی از عوامل حیاتی رضایت شغلی هستند و فقدان آن ها موجب کاهش عملکرد می شود.

2-3. نظریه یادگیری اجتماعی طبق Albert Bandura، رفتار و هیجانات معلم به عنوان الگوی مشاهده ای بر یادگیری و انگیزش دانش آموزان اثر مستقیم دارد.

3. پیشینه پژوهش

 3-1. پیشینه داخلی مطالعات داخلی نشان داده اند که معلمان با سطح بالای سلامت روان، مشارکت دانش آموزان در کلاس و انگیزش تحصیلی بیشتری ایجاد می کنند. پژوهش های انجام شده در استان های مختلف ایران نشان می دهد که حمایت مدیران، کاهش فشارهای غیرآموزشی و فراهم کردن امنیت شغلی باعث ارتقای سلامت روانی معلمان و بهبود کیفیت یادگیری دانش آموزان می شود (حسینی، ۱۳۹۸؛ رضایی و کریمی، ۱۳۹۹؛ موسوی و غلامی، ۱۳۹۷؛ جهانگیری، ۱۴۰۰).



3-2. پیشینه خارجی

 مطالعات بین المللی نیز ارتباط مثبت میان سلامت روانی و رضایت شغلی معلمان با عملکرد تحصیلی دانش آموزان را تایید کرده اند. تحقیق اسکالیک و همکاران (2010) نشان داد که معلمان با اعتماد به نفس و سلامت روان بالا، کلاس های موثرتر و محیط آموزشی انگیزه بخش تری ایجاد می کنند.

4. روش پژوهش

 این پژوهش توصیفی–تحلیلی است و داده ها از طریق مرور نظام مند منابع علمی داخلی و خارجی جمع آوری شده اند. ابزارهای پیشنهادی برای پژوهش میدانی شامل پرسشنامه سلامت عمومی (GHQ-28)، پرسشنامه فرسودگی شغلی ماسلاچ و پرسشنامه کیفیت یادگیری دانش آموزان هستند. تحلیل داده ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون و مدل یابی معادلات ساختاری قابل انجام است.


5. مدل مفهومی

 آرامش روانی معلم ⟶ انگیزش تحصیلی ⟶ مشارکت دانش آموز ⟶ کیفیت یادگیری. این مدل نشان می دهد که آرامش روانی معلم به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر کیفیت یادگیری اثرگذار است.


6. بحث و نتیجه گیری

 سلامت روان معلمان یکی از مهم ترین عوامل پیش بینی کننده کیفیت یادگیری دانش آموزان است. معلمان برخوردار از آرامش روانی، خلاقیت آموزشی بالاتر، تعامل مثبت با دانش آموزان و مدیریت کلاس موثر دارند. استرس مزمن و فرسودگی شغلی موجب کاهش کیفیت یادگیری می شود. بنابراین ارتقای سلامت روان معلمان باید در اولویت سیاست گذاری آموزشی قرار گیرد.


7. پیشنهادهای کاربردی


8. ایجاد نظام پایش سلامت روان معلمان در مدارس و ادارات آموزش و پرورش


9. کاهش وظایف اداری غیرآموزشی و افزایش تمرکز بر تدریس


10. ارتقای امنیت شغلی و حمایت سازمانی


11. برگزاری کارگاه های مدیریت استرس و توانمندسازی معلمان


12. ایجاد فرهنگ قدردانی و انگیزه بخشی به معلمان



منابع منابع خارجی:

Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.

Herzberg, F. (1966). Work and the Nature of Man. Cleveland: World Publishing.

Maslow, A. (1954). Motivation and Personality. New York: Harper & Row.

Kyriacou, C. (2001). Teacher stress: Directions for future research. Educational Review, 53(1), 27-35.

Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2010). Teacher self-efficacy and burnout. Teaching and Teacher Education, 26(4), 1059-1069.


منابع داخلی:

حسینی، م. (۱۳۹۸). ارتباط سلامت روان معلمان با کیفیت تدریس و یادگیری دانش آموزان. مجله پژوهش های تربیتی ایران، ۱۲(۳)، ۵۰-۶۵.

رضایی، ع. و کریمی، ن. (۱۳۹۹). تاثیر استرس شغلی و رضایت شغلی معلمان بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان. مجله مدیریت آموزشی ایران، ۲۵(۱)، ۱۱۲-۱۳۵.

موسوی، س. و غلامی، ف. (۱۳۹۷). نقش حمایت سازمانی و امنیت شغلی در سلامت روان معلمان. پژوهشنامه تعلیم و تربیت، ۱۸(۴)، ۷۸-۹۴.

جهانگیری، ر. (۱۴۰۰). فرسودگی شغلی معلمان و پیامدهای آن بر کیفیت یادگیری دانش آموزان. مجله روان شناسی و علوم تربیتی ایران، ۳۰(۲)، ۱۴۲-۱۶۵.